به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، تکبّر از رذایل اخلاقی است که انسان را به بزرگ دیدن خویش و کوچک شمردن دیگران میکشاند؛ اما ریشههای آن تنها در ثروت، قدرت یا جایگاه اجتماعی خلاصه نمیشود. علم، عبادت، نسب، زیبایی، فزونی یاران و حتی احساس کمال نیز میتوانند زمینهساز این بیماری اخلاقی شوند؛ پرسش و پاسخی با موضوع «انگیزه های تکبّر» تقدیم شما فرهیختگان می شود.
* پرسش :
* تکبّر چه اسباب و انگیزه هایی در وجود انسان های متکبّر دارد؟
* پاسخ اجمالی:
تکبّر اسباب زیادی دارد و همه آنها به این باز می گردد که انسان در خود کمالی تصوّر کند و بر اثر حبّ ذات، بیش از حدّ آن را بزرگ نماید و دیگران را در برابر خود کوچک بشمرد. بعضی از بزرگان علم اخلاق اسباب کبر را در هفت چیز خلاصه کردهاند: نخست اسباب دینی که «علم» و «عمل» است. و اسباب دنیوی که «نسب»، «زیبایی»، «قوّت»، «مال» و «فزونی یاران و یاوران» است.
* پاسخ تفصیلی:
تکبّر اسباب زیادی دارد و همه آنها به این باز می گردد که انسان در خود کمالی تصوّر کند و بر اثر حبّ ذات، بیش از حدّ آن را بزرگ نماید و دیگران را در برابر خود کوچک بشمرد. بعضی از بزرگان علم اخلاق اسباب کبر را در هفت چیز خلاصه کردهاند: نخست اسباب دینی که «علم» و «عمل» است. و اسباب دنیوی که «نسب»، «زیبایی»، «قوّت»، «مال» و «فزونی یاران و یاوران» است.
نخستین اسباب تکبّر «علم» است. علم سبب غرور گروهی از علما و دانشمندان می گردد همان گونه که در حدیث نبوی آمده است: «آفَةُ الْعِلْمِ الْخُیَلَاءُ؛[۱] آفت بزرگ علم، تکبّر است». بعضی از افراد آن چنان کم ظرفیّت اند که وقتی چند باب از علمی را می خوانند، خود را بزرگ و دیگران را کوچک می شمرند؛ بلکه با نظر تحقیر به دیگران می نگرند و از همه انتظار احترام و خدمت و تواضع و کرنش دارند. در حالی که عالمان واقعی هر قدر بر علم شان افزوده می شود، خود را نادان تر می بینند، چراکه خود را در برابر اقیانوس عظیمی مشاهده می کنند که تنها قطراتی از آن را در اختیار دارند. آنها به خاطر همان مقدار علمی که به دست آورده اند مسؤولیّت خود را سنگین تر می بینند و خوف آنها بیشتر می شود.
سبب دوّم، اعمال نیک و عبادت است که موجب کبر و غرور بسیاری از نیکوکاران و عبادت کنندگان می شود. چراکه از این رهگذر، …
