گروه اندیشه: گزارش شاخص زیستپذیری ۲۰۲۶ واحد اطلاعات اکونومیست (EIU)، که توسط آنا نیکولز (مدیر تحلیل صنعت)، و آکشی راتی (تحلیلگر ارشد داده) تهیه و توسط وحید اسلامزاده ترجمه شده، تصویر تازهای از نوسانات کیفیت زندگی در ۱۷۳ شهر جهان ارائه میدهد. در این رتبهبندی که بر پایه ۳۰ شاخص در قالب ۵ دسته ثبات ، مراقبتهای بهداشتی، آموزش، فرهنگ و زیرساخت محاسبه شده، کپنهاگ با عبور از وین و ملبورن در رتبه نخست زیستپذیرترین شهرهای جهان جای گرفته است. گزارش جدید نشان میدهد که بهرغم حفظ ثبات میانگینِ جهانی (۷۶.۱ از ۱۰۰)، شاخص «ثبات» در خاورمیانه و شمال آفریقا به دلیل درگیریهای نظامی تنزل چشمگیری داشته و موجب افت رتبه شدید شهرهایی چون مسقط و کویتسیتی و سقوط تهران به ۱۰ شهر قعر جدول شده است. در مقابل، اروپای غربی با وجود افت جزئی در بخش فرهنگ، همچنان زیستپذیرترین منطقه جهان باقی مانده و شهرهای آسیا، به ویژه چین، به لطف بهبود در نظام بهداشت و درمان، رشد چشمگیری را ثبت کردهاند. همچنین شهر نیویورک نیز به دلیل کاهش نرخ جرم و جنایت و ارتقای ثبات، یکی از بزرگترین صعودها را تجربه کرد. در قعر این جدول، دمشق و طرابلس به همراه تهران، تحت تأثیر تبعات جنگ و ناآرامی، پایینترین امتیازات را در ارزیابی شرایط زندگی به دست آوردهاند. این گزارش تحقیقی را در ادامه می خوانید:
****
واحد اقتصاد و اطلاعات (EIU)، وابسته به گروه اکونومیست، چشماندازی آیندهنگرانه از برنامههای جهانی ارائه میدهد. این واحد با تکیه بر ۸۰ سال تخصص، پیشبینیهای سیاسی، اقتصادی و سیاستی برای ۲۰۰ کشور جهان را منتشر میکند. تحلیلهای EIU که توسط شبکهای متشکل از ۴۰۰ تحلیلگر پشتیبانی میشود، به مؤسسات مالی، دولتها و شرکتهای چندملیتی کمک میکند تا تصمیماتی آگاهانه اتخاذ کرده و مسیر خود را در محیطهای پیچیدهی تجاری بهدرستی بیابند.
رشد شاخص قابلیت زندگی در آسیا، بهرغم کاهش ثبات در خاورمیانه، باعث شده است که میانگین جهانی این شاخص در سطح پایداری باقی بماند. یافتههای کلیدی
• کپنهاگ (دانمارک) همچنان زیستپذیرترین شهر جهان است و با اختلافی اندک، از وین (اتریش) و ملبورن (استرالیا) که به ترتیب در رتبههای دوم و سوم قرار دارند، پیشی گرفته است. سایر جایگاههای ده شهر اول، در اختیار شهرهایی از کشورهای ثروتمندی چون استرالیا، کانادا، ژاپن و سوئیس است.
• اروپای غربی همچنان قویترین منطقه از نظر زیستپذیری است، اما میانگین امتیاز این منطقه در شاخص ۲۰۲۶ به حالت سکون رسیده است، در حالی که امتیاز آسیا رشد داشته است. در حال حاضر ۹ شهر آسیایی در فهرست ۲۰ شهر برتر جای دارند، در حالی که تعداد شهرهای اروپایی به ۷ شهر کاهش یافته است.
• جنگ (امریکا و اسراییل علیه) ایران منجر به تضعیف ثبات در سراسر منطقه خلیج فارس شده و این امر موجب کاهش یک واحدی در میانگین امتیاز زیستپذیری شهرهای منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا (MENA) گشته است. در این میان، مسقط (عمان) و کویتسیتی شاهد بیشترین کاهش رتبه بودهاند و تهران (ایران) نیز به فهرست ۱۰ شهر پایین (از نظر زیستپذیری) راه یافته است. (پرانتز آمریکا و اسراییل از خبرآنلاین است)
• شهرهای چین به دلیل بهبود امتیازات در بخش مراقبتهای بهداشتی، در ردهبندی صعود کردهاند. همچنین امتیاز ثبات در نیویورک بهطور محسوسی بهبود یافته است که بازتابدهندهی سالها کاهش نرخ جرم و جنایت و کاهش احتمال وقوع حملات تروریستی گسترده است.
شاخص جهانی زیستپذیری EIU، ۱۷۳ شهر در سراسر جهان را بر اساس ۳۰ شاخص در ۵ دستهبندی بررسی میکند: ثبات، مراقبتهای بهداشتی، فرهنگ و محیط زیست، آموزش، و زیرساختها. هدف از این ارزیابی، نمایش میزان رفاه و آسایش زندگی در این شهرهاست. در آخرین ویرایش این نظرسنجی که در ماه مه ۲۰۲۶ انجام شده، میانگین امتیاز زیستپذیری در تمامی شهرها ۷۶.۱ از ۱۰۰ است که با سال گذشته برابری میکند.
با این حال، امتیازات در دستهبندی «ثبات» در میان این ۱۷۳ شهر، بهطور متوسط ۰.۵ امتیاز کاهش یافته است که نشاندهنده تداوم یک روند نزولی اخیر است. همچنین میانگین امتیاز در دستهبندی «فرهنگ و محیط زیست»، بهویژه در اروپا، کاهش اندکی داشته است. این کاهشها با رشد متوسط ۰.۷ امتیازی در بخش «مراقبتهای بهداشتی» و همچنین افزایشهای جزئی در بخشهای «آموزش» و «زیرساختها» جبران شده است. دستهها: شاخص زیستپذیری جهانی EIU ۲۰۲۶
اگرچه کاهشهای پیشین در امتیازات ثبات، به دلیل جنگ اوکراین و مجموعهای از حملات تروریستی و اعتراضات عمومی، متمرکز بر اروپا بود، اما امسال خاورمیانه بیشترین ضربه این کاهش را متحمل شده است. دلیل اصلی این امر، جنگ علیه ایران است که در فوریه ۲۰۲۶ با حملات اسرائیل و ایالات متحده به ایران آغاز شد.
ایران متعاقب آن، حملاتی را علیه چندین کشور همسایه آغاز و تنگه هرمز را مسدود کرد. بهطور میانگین، ۱۸ شهر در منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا (MENA)، بیش از سه رتبه در ردهبندی سقوط کردهاند. برای برخی از شهرهای این منطقه، این تنزل رتبه بسیار شدید بوده است؛ برای نمونه، مسقط (عمان) و کویتسیتی به ترتیب ۱۴ و ۱۲ رتبه سقوط کردهاند و بدترین افت رتبههای فهرست ما بودهاند. بزرگترین کاهشها: شاخص جهانی زیستپذیری ۲۰۲۶ واحد اطلاعات اکونومیست
امتیاز شاخص از ۱۰۰ (۱۰۰=بالا)؛ رتبهبندی از بین ۱۷۳ شهر (۱=بالا)
با این حال، منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا (MENA) همچنان در برخی دستهبندیها، بهویژه در بخش مراقبتهای بهداشتی، شاهد بهبود است. همچنین در پی سالها سرمایهگذاری عمومی، امتیازات بهداشتی شهرهای چینی در این شاخص ارتقا یافته است. در حال حاضر، پنج شهر چینی در بخش بهداشت امتیازی بالای ۸۰ از ۱۰۰ کسب کردهاند و چهار شهر دیگر نیز امتیازی اندکی پایینتر از این سطح دارند.
در نتیجه، شهرهای چینی در فهرست «بزرگترین صعودهای امسال» پیشتاز هستند و در رأس آنها شهر «فوزو Fuzhou»، شهر صنعتی در جنوب شرق چین قرار دارد. با این حال، امتیازات مربوط به فرهنگ و محیط زیست در اکثر شهرهای چین به دلیل محدودیتهای آزادیهای سیاسی همچنان پایین است و همین امر مانع از رشد بیشتر رتبه آنها در ردهبندی کلی شده است.
یکی دیگر از صعودهای قابل توجه در این شاخص، شهر نیویورک (ایالات متحده) است که یکی از بزرگترین جهشهای امتیازی را در میان تمامی ۱۷۳ شهر تجربه کرد و با افزایش ۱.۲ امتیازی، سه رتبه در ردهبندی صعود نمود؛ هرچند که همچنان سومین شهر پایینرتبه در میان شهرهای آمریکا است. ت
تمامی این پیشرفتها مربوط به دستهبندی «ثبات» بود که نتیجهی سالها کاهش نرخ جرم و جنایت و کاهش ریسک حملات تروریستی است. شهر لیسبون (پرتغال) نیز با تکیه بر بهبودهای چشمگیر در ارائه خدمات بهداشتی، صعود شدیدی داشت و توکیو (ژاپن) امتیاز خود را در بخش فرهنگ و محیط زیست افزایش داد. بزرگترین پیشرفتها: شاخص جهانی زیستپذیری ۲۰۲۶ واحد اطلاعات اکونومیست
امتیاز شاخص از ۱۰۰ (۱۰۰=بالا)؛ رتبهبندی از بین ۱۷۳ شهر (۱=بالا)
این بهبودها در چین و ژاپن منجر به افزایش ۰.۳ امتیازی در میانگین امتیازات شهرهای آسیایی در این شاخص شد و آسیا را به «بهبودیافتهترین منطقه» در سال جاری تبدیل کرد. میانگین امتیاز ۵۸ شهر آسیاییِ حاضر در این شاخص اکنون ۷۳.۹ است که اندکی بالاتر از اروپای شرقی قرار دارد.
با این حال، میانگین امتیاز آسیا همچنان به دلیل امتیازات پایین شهرهای کشورهای کمتر توسعهیافته، از جمله داکا در بنگلادش، تحت تأثیر قرار گرفته و کاهش یافته است. در اکثر مناطق دیگر، میانگین امتیازات رشد جزئی داشت، اما اروپای غربی و آمریکای لاتین شاهد کاهشهای اندکی بودند؛ که در مورد اروپا، این کاهش ناشی از امتیازات پایینتر در بخش فرهنگ و محیط زیست بود.
منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا (MENA) نیز در نتیجهی جنگ ایران، افت کامل یک امتیازی را تجربه کرد. بهطور کلی، اروپای غربی با میانگین امتیاز ۹۱.۷، همچنان زیستپذیریترین منطقه در این شاخص است و با فاصله اندکی از آمریکای شمالی با امتیاز ۹۰.۴ پیشتازی میکند. میانگینهای منطقهای: شاخص جهانی زیستپذیری EIU ۲۰۲۶
امتیاز شاخص از ۱۰۰ (۱۰۰=بالا)؛ رتبهبندی از بین ۱۷۳ شهر (۱=بالا)
میانگینهای منطقهای: شاخص جهانی زیستپذیری EIU ۲۰۲۶
درصد تغییر در میانگین امتیاز هر شهر؛ سال به سال
در نظرسنجی سال ۲۰۲۶ ما، شهر کپنهاگ (دانمارک) برای دومین سال متوالی جایگاه نخست را حفظ کرد؛ این شهر در سه دستهبندی امتیاز کامل ۱۰۰ از ۱۰۰ و در دو دستهبندی دیگر امتیازی بالای ۹۵ کسب نموده است و شهرهای وین (اتریش) و ملبورن (استرالیا) با فاصله بسیار کمی در ردههای بعدی قرار دارند.
با این حال، همانند اکثر شهرهای حاضر در فهرست ۱۰ شهر برتر، امتیازات این سه شهر نیز در سال گذشته هیچ پیشرفتی نداشته است. در فهرست ده شهر اول، دو شهر دیگر از استرالیا، دو شهر از سوئیس و دو شهر از ژاپن نیز دیده میشوند. ونکوور (کانادا) که سالهای زیادی پیشتاز این شاخص بود، تنها نماینده آمریکای شمالی در این فهرست است.
تمامی شهرهای حاضر در ده رتبه اول، در بخش «آموزش» امتیاز کامل کسب کردهاند و اکثر آنها در بخش «ارائه خدمات بهداشتی» نیز امتیاز ۱۰۰ را به دست آوردهاند. این در حالی است که دو شهر سوئیسی، شاهد کاهش امتیازات در بخش فرهنگ و محیط زیست بودهاند. ده رتبه برتر: شاخص جهانی زیستپذیری EIU ۲۰۲۶
نمره شاخص از ۱۰۰ (۱۰۰ = بالا)؛ رتبهبندی از بین ۱۷۳ شهر (۱ = بالا)
ده شهر پایین (کمامتیازترین) در شاخص ما، تقریباً همگی تحت تأثیر جنگ، فقر و یا هر دوی این عوامل بودهاند و همگی در بخش «ثبات» امتیازات بسیار پایینی کسب کردهاند. دمشق (سوریه) در حالی که همچنان در مسیر بهبودی از پیامدهای جنگ داخلی است، پایینترین رتبه را در فهرست دارد؛ با این حال، امتیازات بهداشتی این شهر از دسامبر ۲۰۲۴، یعنی زمانی که حکومت بشار اسد (رئیسجمهور وقت) سرنگون شد، بهبود چشمگیری یافته است.
طرابلس (لیبی) نیز شاهد بهبود در دستهبندی مراقبتهای بهداشتی بوده است، اما همچنان دومین شهر پایینرتبه در ردهبندی است. تهران (ایران) در نتیجهی جنگ بهمرور این شهر، تازهواردِ فهرست ۱۰ شهر پایین است و در کنار کییف (اوکراین) قرار گرفته است که رتبهاش باز هم افت کرده است. در مقابل، کاراکاس (ونزوئلا) پس از آنکه ایالات متحده در ژانویه ۲۰۲۶ باعث تغییر حکومت در آن کشور شد، امسال بهسختی توانست از فهرست ۱۰ شهر پایین رتبهبندی خارج شود. ده رتبه پایین: شاخص جهانی زیستپذیری EIU ۲۰۲۶
نمره شاخص از ۱۰۰ (۱۰۰ = بالا)؛ رتبهبندی از بین ۱۷۳ شهر (۱ = بالا)
زیستپذیری چیست؟
مفهوم زیستپذیری ساده است: این شاخص ارزیابی میکند که کدام مکانها در سراسر جهان، بهترین یا بدترین شرایط زندگی را فراهم میکنند. ارزیابی زیستپذیری کاربردهای گستردهای دارد؛ از معیار-سنجی (بِنچمارکینگ) در مورد تصورات مربوط به سطوح توسعه گرفته تا تعیین "کمکهزینه سختی" (Hardship Allowance) به عنوان بخشی از بستههای حمایتی برای جابهجایی کارکنان اعزامی به خارج از کشور (Expatriates). رتبهبندی زیستپذیری ما، چالشهایی را که ممکن است سبک زندگی یک فرد در یک مکان خاص با آنها مواجه شود، بهصورت کمی (عددی) اندازهگیری کرده و امکان مقایسهی مستقیم میان مکانهای مختلف را فراهم میکند. رتبهبندی چگونه محاسبه میشود؟
به هر شهر، بر اساس بیش از ۳۰ عامل کیفی و کمی در پنج دستهبندی کلی شامل «ثبات»، «بهداشت و درمان»، «فرهنگ و محیط زیست»، «آموزش» و «زیرساختها»، امتیازی برای «راحتی نسبی» اختصاص مییابد. برای شاخصهای کیفی، امتیاز بر اساس قضاوت تحلیلگران داخلی و گزارشگران مستقر در هر شهر تعیین میشود. برای شاخصهای کمی، امتیاز بر اساس عملکرد نسبی در میان تعدادی از دادههای خارجی محاسبه میشود. این شاخصهای کمی همچنین برای معیار-سنجی (بِنچمارکینگ) امتیازات کیفی به کار میروند.
سپس این امتیازات در هر دستهبندی جمعآوری و وزندهی شده تا امتیاز نهایی آن دستهبندی در بازه ۱ تا ۱۰۰ تعیین شود؛ بهطوری که امتیاز ۱ «غیرقابل تحمل» و امتیاز ۱۰۰ «ایدهآل» تلقی میگردد. در نهایت، امتیازات این دستهها جمع شده و با وزندهی مشخص، به یک امتیاز کلی برای «زیستپذیری» تبدیل میشوند (از ۱۰۰ امتیاز). امتیازات نهایی حاصل، در گروههای زیر دستهبندی میشوند: «پذیرفتنی» (بالای ۸۰ از ۱۰۰)، «قابل تحمل»، «ناخوشایند»، «نامطلوب» و «غیرقابل تحمل» (زیر ۴۰). همچنین برای تسهیل مقایسه، تمامی ۱۷۳ شهر را بر اساس امتیاز کلیشان رتبهبندی میکنیم؛ بهگونهای که رتبه ۱ بهترین و رتبه ۱۷۳ بدترین شهر است.
۲۱۶۲۱۶ کد مطلب 2254230
