به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین به نقل از ایبنا - حسین روحانی صدر؛ کارشناس ارشد تاریخ ایران دوره اسلامی، کارشناس گروه مرجع و خدمات ویژه سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران: با گذشت ۷۳ سال از فروپاشی تنها دولت ملّی پس از مشروطه در ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، هنوز پرسشهای متعددی پیرامون نحوه سقوط این دولت از کودتا تا... مطرح است. البته که همواره باید دلایل متعددی را برای هر واقعه تاریخی مدّنظر قرار داد تا حقایق کالبد شکافانه به دست آید. چراکه تاریخنگاریها هرکدام به فراخور شرایط زمانی و مکانی و منافع فردی، جمعی و حزبی تهیه و تنظیم شده و هیچ یک به طور مستقل نتوانستهاند همه زوایای این حادثه را به تصویر کشند. یکی از شاهدان و فعالان حوزهی صنعت نفت، مصطفی فاتح از نیروهای فعال و با سابقه در شرکت نفت ایران و انگلیس بود. او بعضی مطالب را در قالب کتابی با عنوان «پنجاه سال نفت» (نشر علم) به رشته تحریر درآورد.
حسین روحانی صدر
وی در صفحات نخستین اثرش بهخوبی به شرح محرومیت ساکنان و کارکنان دونپایه صنعت نفت جنوب ایران پرداخته که شاید چنین تعابیر و تصویرسازی در منابع دیگر کمتر عرضه شده باشد. اگرچه وی ۱۲ صفحه درباره کلیات و سابقه تاریخی نفت و توجیه علمی و صنعتی آن سخن رانده اما مطالب بعدی همچنان تازه و گواراست. مخاطب بهخوبی با کیفیت رقابتهای قدرتهای اقتصادی و شیوه ثبت و ضبط امتیازات نفت و قراردادهای پیرامونی آن در نقاط مختلف جهان آشنا میشود. در ادامه اهمیت نفت خاورمیانه را با جزئیات کاملی در ۵۰ صفحه تنظیم کرده که همچنان قابل استناد و کاربردی است.
همچنین نگارنده ۲۷ صفحه را به کیفیت انرژی اتمی و استفاده از حرارت برای تولید انرژی و درنهایت توصیف آینده انرژی خورشیدی اختصاص داده است. از صفحه ۲۴۵ تا پایان کتاب راوی با استفاده از محفوظات خود و دیگر دستاندرکاران به شرح امتیاز دارسی، وضعیت مناسبات ایران و جهان در طول جنگ جهانی اول، الغای امتیاز و قرارداد ۱۹۳۳، و توسعه فعالیتها تا پایان جنگ جهانی دوم، ماجرای نفت شمال و دیگر معادن مناطق مرکزی پرداخته است.
وی بهخوبی توانسته خاستگاهها و آیندهنگری قدرتهای بزرگ به نفت ایران، اختلاف شوروی و انگلستان، غائله آذربایجان، اولتیماتوم آمریکا برای خروج نیروهای خارجی از شمال ایران را تحلیل …
