امیرمهدی نادری: تیمور بختیار از چهرههای بحثبرانگیز تاریخ سیاسی و امنیتی ایران در دوره حکومت محمدرضا پهلوی است؛ افسری که از عملیات نظامی در آذربایجان و فرماندهی تیپ زرهی کرمانشاه به فرمانداری نظامی تهران رسید، نخستین رئیس ساواک شد و در یکی از حساسترین دورههای پس از کودتای ۲۸ مرداد در کانون قدرت قرار گرفت. اما روند قدرتگیری او سرانجام به رقابت با دربار، خروج از ایران و فعالیت برای سرنگونی همان حکومتی انجامید که سالها در تثبیت آن نقش داشت. زندگی سیاسی بختیار در مرداد ۱۳۴۹، پس از تیراندازی در شکارگاهی در عراق، پایان یافت؛ عملیاتی که اسناد و روایتهای مختلف، ساواک را در طراحی آن دخیل میدانند.
از دزک تا سنسیر؛ شکلگیری یک افسر نظامی
درباره سال دقیق تولد تیمور بختیار در منابع اختلافی جزئی وجود دارد و سالهای ۱۲۹۲ و ۱۲۹۳ ذکر شده است. بر پایه «دانشنامه زندان سیاسی دوره پهلوی»، او در سال ۱۲۹۲ در منطقه دزک شهرکرد در خانوادهای از خوانین بختیاری متولد شد. پدرش فتحعلیخان سردار معظم و پدربزرگ پدریاش لطفعلیخان امیرمفخم بختیاری بود. مادر او نیز از خانواده یکی دیگر از سران ایل بختیاری بود. جواد عربانی نیز در کتاب «پدر ساواک» محل تولد او را قلعه دزک ذکر کرده، اما سال تولد را ۱۲۹۳ نوشته است.[۱][۲]
بختیار پس از تحصیلات ابتدایی و متوسطه راهی بیروت شد و در مدرسه لائیک تحصیل کرد. اقامت در لبنان برای آینده او نیز بیاهمیت نبود؛ شماری از همدورههای او بعدها در ساختار سیاسی و نظامی لبنان صاحب مقام شدند. ازجمله این افراد شارل حلو بود که سالها بعد به ریاستجمهوری لبنان رسید. بختیار سپس عازم فرانسه شد و در مدرسه نظامی سنسیر آموزش دید. پس از بازگشت به ایران، در میانه دهه ۱۳۱۰ با درجه ستوان دومی وارد ارتش شد.[۱][۳]
نخست در تهران خدمت کرد و سپس مدتی در زاهدان و مناطق جنوب شرقی ایران مأموریت داشت. با آغاز دهه ۱۳۲۰ و تحولات ناشی از اشغال ایران در جنگ جهانی دوم، مسیر نظامی او سرعت بیشتری گرفت. بختیار در سالهای بعد در واحدهای مختلف ارتش خدمت کرد و در جریان بحران آذربایجان و مقابله ارتش با فرقه دموکرات به رهبری جعفر پیشهوری نیز حضور داشت. جزئیات عملکرد او در این دوره در منابع یکسان روایت نشده است، اما منابع مختلف در این نکته اشتراک دارند …
