بحث افزایش قیمت بنزین دوباره به یکی از مهمترین موضوعات اقتصادی کشور تبدیل شده است. اما پیش از هر تصمیمی باید دانست کسری واقعی بنزین چقدر است، خانوارها چه سهمی از هزینههای خود را صرف سوخت میکنند و هر سطح از افزایش قیمت چه اثری بر هزینه زندگی خواهد گذاشت. دادههای بودجه خانوار نشان میدهد خانوارهای ایرانی در فاصله سالهای ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۳ به طور میانگین ۱.۷ درصد از کل هزینههای خود را صرف سوخت خودرو کردهاند. این هزینه شامل بنزین، گازوئیل و گاز است. سهم سوخت در سالهای اخیر کاهش پیدا کرده که یکی از دلایل اصلی آن ثابت ماندن قیمت سوخت در مقایسه با رشد سایر هزینههای خانوار بوده است. در همین دوره، متوسط هزینه خانوار برای مصرف بنزین حدود یک میلیون و ۱۶۰ هزار تومان بوده است. البته این رقم برای همه خانوارها یکسان نیست. دهکهای درآمدی بالاتر به طور معمول خودروهای بیشتری دارند و در نتیجه مصرف سوخت آنها نیز بیشتر است. مصرف بنزین در استانها چطور توزیع شده است؟
تفاوت مصرف سوخت میان استانهای کشور فقط به تعداد خودروها مربوط نمیشود. دادهها نشان میدهد استانهای سیستان و بلوچستان، کرمان و بوشهر بیشترین متوسط هزینه بنزین را داشتهاند. این در حالی است که مجموع خودروهای موجود در این سه استان از تعداد خودروهای موجود در هر یک از استانهای تهران و خراسان رضوی کمتر است. یکی از توضیحهای مطرح شده برای این تفاوت، قاچاق سوخت است که در برخی از این مناطق سهم قابل توجهی دارد. به همین دلیل، بررسی مصرف بنزین فقط از زاویه خانوار و خودرو نمیتواند تصویر کاملی از وضعیت بازار سوخت ارائه دهد. بنزین در ۴۰ سال گذشته چقدر گران شده است؟
همه خانوارهای کشور مصرفکننده بنزین نیستند. حدود ۶۰ درصد خانوارها از بنزین استفاده میکنند. طبق گزارش سازمان برنامه و بودجه، در سال ۱۴۰۱ مصرف سالانه بنزین خانوارهای کشور بین ۱۰ تا ۱۵ میلیون مترمکعب بوده است. یک خانوار دارای خودروی شخصی نیز به طور میانگین حدود ۸۵۰ لیتر بنزین در سال مصرف میکند. این مقدار از سهمیه سالانه ۷۲۰ لیتر بیشتر است و نشان میدهد بخشی از مصرف خانوارها با نرخ آزاد انجام میشود.
اما اگر قیمتهای گذشته بنزین را با تورم امروز …
