عصر ایران؛ امیر صدرا صیام - تصویر خودروی فوقلوکس محمد رضا گلزار درفضای مجازی، در نگاه اول شاید فقط تصویری از سبک زندگی، ثروت و موفقیت فردی باشد، اما در جامعهشناسی فرهنگی، هیچ تصویری صرفاً یک تصویر نیست. اشیاء، برندها، پوشش، خانهها و خودروها همگی حامل معنا هستند و در مناسبات اجتماعی، جایگاه افراد را به نمایش میگذارند. از این منظر، نمایش خودرویی با ارزش صد میلیارد تومان در شبکههای اجتماعی، آن هم در شرایطی که بخش بزرگی از جامعه با دشواری تأمین نیازهای روزمره دستوپنجه نرم میکند، صرفاً نمایش یک دارایی نیست؛ ،نمایش یک موقعیت طبقاتی است.
مسئله محمدرضا گلزار نیست. او در این یادداشت بیش از آنکه یک فرد باشد، نماینده پدیدهای گستردهتر است: تبدیل ثروت به نمایش عمومی و تبدیل سبک زندگی طبقات برخوردار به محتوای سرگرمکننده در شبکههای اجتماعی. اتفاقاً همینجا است که موضوع از «خودروی فلان بازیگر» فراتر میرود و به مسئلهای فرهنگی و اجتماعی تبدیل میشود.
در جامعهای که شکاف طبقاتی عمیق شده، اشیای لوکس دیگر فقط وسیله مصرف نیستند؛ نشانه منزلتاند. خودروی گرانقیمت، ساعت لوکس، خانه مجلل یا سفر خارجی صرفاً چیزی نیست که فرد از آن استفاده میکند، به زبان بیکلام اعلام میکند که «من در کجای نردبان اجتماعی ایستادهام». این همان چیزی است که جامعهشناسان از آن بهعنوان مصرف نمایشی یاد میکنند؛ مصرفی که بخشی از کارکردش نه رفع نیاز، بلکه نمایش توان اقتصادی و کسب منزلت اجتماعی است.
شبکههای اجتماعی نیز این وضعیت را تشدید کردهاند. در گذشته، ثروتمند بودن لزوماً به معنای آن نبود که زندگی خصوصی فرد هر روز در معرض دید میلیونها نفر قرار بگیرد. امروز اما اینستاگرام و دیگر پلتفرمها، خانه، خودرو، لباس، سفر و حتی صبحانه افراد مشهور را به ویترین عمومی تبدیل کردهاند. در این ویترین، سبک زندگی گروه کوچکی از جامعه میتواند به شکل مداوم در برابر چشم میلیونها نفر قرار گیرد.
این اتفاق یک پیامد فرهنگی مهم دارد: نابرابری از یک واقعیت اقتصادی به یک تجربه روزمره و بصری تبدیل میشود.مردمی که با تورم، کاهش قدرت خرید، هزینه مسکن، درمان، آموزش و خوراک مواجهاند، وقتی هر روز تصاویر زندگیهای فوقلوکس را میبینند، فقط با اختلاف درآمد مواجه نیستند؛ با نمایش دائمی اختلاف …
