عصر ایران؛ یلدا آذرپی - پوشش سبز و باستانیِ جنگلهای هیرکانی که در امتداد جنوب و جنوبِ غربیِ دریای خزر قرار گرفته، از جنوبِ شرقیِ آذربایجان آغاز میشود و در ایران به اردبیل و گیلان تا مازندران و گلستان کشیده میشود. بخش عمده و شاخصِ این نوار جنگلی در ایران واقع شده است. این جنگلها یکی از ارزشمندترین زیستبومهای منطقه و در زمرۀ میراث طبیعیِ ثبتشده در فهرستِ جهانی یونسکو هستند. هیرکانی یکی از شگفتانگیزترین میراثِ باستانی ایران است که گنجینهای کمنظیر از تنوع زیستی را در خود جای داده. پیشینۀ درختانِ پهنبرگِ هیرکانی به ۵۰ میلیون سال قبل برمیگردد. این جنگلها بیش از ۳۲۰۰ گونۀ گیاهی و صدها گونۀ جانوریِ شاخص را در خود جای دادهاند.
درختانِ بلند و کهنسالِ راش، ممرز، بلوط، افرا، شبخسب، توسکا و شمشاد در لایههای گوناگونِ جنگل روییدهاند و سایهساری انبوده و تماشایی ساختهاند. مه زیبای خزر در میان شاخهها میپیچد، خزهها تنۀ درختان را میپوشانند و سرخسها پهنۀ مرطوب جنگل را فرا میگیرند. چه رودها و چشمههای زیبایی از دل این پوشش متراکم میگذرند. هیرکانی، قلب تپندۀ تاریخِ طبیعی زمین و پناهگاهِ گونههای ارزشمندِ جانوری و گیاهی است.
سراوان کجاست؟ روستاییست از توابع سنگر در استان گیلان که در ۱۵ کیلومتری و جنوب شرقیِ شهر رشت قرار گرفته. اگر گردشگر یا مسافر گیلان باشید، حتماً نامِ «پارک جنگلی سراوان» را شنیدهاید؛ یکی از اهدافِ طبیعتگردیِ گیلان با مسیرهای جنگلی، هوای عالی، پیادهروهای زیبا و چشماندازهای سبز. «جنگل سراوان» بخشی از جنگلهای هیرکانیِ گیلان است و محلِ دفن و انباشتِ زباله در منطقۀ سراوان.
احتمالاً انتظار هر ادامهای را داشتید جز این. فکرش را هم نمیکردید که از توصیفِ جنگلهای باستانی و پوشش گیاهیِ بینظیر هیرکانی، ناگهان به زباله و پسماند برسیم. اما نام سراوان در گیلان، با یکی از تلخترین فجایعِ زیستمحیطیِ کشور گره خورده است. زبالههای رشت را در دلِ طبیعت انباشت میکنند و آنچه باید نماد سرسبزی و حیات باشد، نماد ویرانی و بیتدبیری در مدیریتِ پسماند شده است.
و چرا این روزها نام جنگلهای هیرکانی و منطقۀ سراوان بار دیگر بر سر زبانها افتاده؟ چون چند بحرانِ جدید و قدیم بر شانههای تنومندش سنگینی میکنند: معضل انباشتِ زباله، توسعۀ سایتِ …
