رویداد۲۴| پرونده قتل حمیدرضا رجبزاده، مداح جوان، یک روز پس از آنکه پلیس از تشکیل تیم ویژه برای شناسایی عاملان خبر داده بود، وارد مرحله تازهای شد؛ سخنگوی پلیس از بازداشت نفر اصلی دخیل در قتل و چهار نفر دیگر خبر داده است. در روایت اولیه رسانهها، از ارتباط متهمان با یک شبکه خارج از کشور و وعده دریافت چند هزار دلار سخن گفته شده بود، اما پلیس هنوز این پرونده را رسماً تروریستی اعلام نکرده و تأکید دارد که تحقیقات باید مشخص کند قتل با انگیزه سیاسی و سازمانیافته انجام شده یا ریشه شخصی داشته است. از «قاتل پیدا نشده» تا بازداشت پنج نفر
تغییر مهم در پرونده رجبزاده در فاصله کمتر از یک روز اتفاق افتاده است. روز گذشته سخنگوی پلیس از تشکیل یک تیم تخصصی و ویژه در پلیس آگاهی تهران بزرگ برای شناسایی عاملان قتل خبر داده و همزمان از رسانهها خواسته بود از گمانهزنی درباره انگیزه و هویت قاتلان خودداری کنند.
اما در تازهترین اطلاعرسانی، سخنگوی پلیس اعلام کرده است که نفر اصلی دخیل در قتل حمیدرضا رجبزاده به همراه چهار نفر دیگر بازداشت شدهاند؛ در میان بازداشتشدگان یک زن نیز حضور دارد.
به این ترتیب، پرونده از مرحله جستوجوی قاتلان به مرحله بازجویی از متهمان و بررسی نقش هر یک از آنها رسیده است؛ مرحلهای که میتواند بسیاری از ابهامهای موجود درباره نحوه ربایش و قتل را روشن کند. سرنخ اصلی؛ خودرویی که رجبزاده سوار آن شده بود
نقطه عطف تحقیقات، به گفته رسانههای داخلی، شناسایی خودرویی بوده که رجبزاده آخرین بار با آن دیده شده است.بر اساس گزارشی که تسنیم منتشر کرده، خانواده رجبزاده اطلاعاتی درباره برنامه و مسیر آخرین روز حضور او در اختیار پلیس قرار دادهاند و تحقیقات تجسسی در نهایت به شناسایی خودرو و مالک آن منجر شده است.
مالک خودرو در ابتدا هرگونه ارتباط با ماجرا را انکار کرده، اما در ادامه تحقیقات، به مشارکت خود و چهار نفر دیگر در ربایش رجبزاده اعتراف کرده است.
این روایت، جزئیات تازهای به پرونده اضافه میکند مبنی بر اینکه، پلیس ظاهراً تنها با یک سرنخ مجازی یا انتشار فیلم به متهمان نرسیده، بلکه ردیابی مسیر آخرین تردد مقتول و شناسایی خودروی مورد استفاده در ربایش یکی از مسیرهای اصلی تحقیقات بوده است. ماجرای «چند هزار دلار» برای قتل چیست؟
یکی از جنجالیترین بخشهای روایت منتشرشده از سوی تسنیم، ادعای متهم درباره انگیزه مالی است. بر اساس این روایت، متهم بازداشتشده گفته است که او و چهار نفر دیگر با تحریک یک «شبکه» در خارج از کشور، برای ربایش و قتل رجبزاده اقدام کردهاند و وعده دریافت چند هزار دلار به آنها داده شده بود. همچنین در این روایت آمده است که پس از ربایش، رجبزاده شکنجه و سپس کشته شده و تصاویری از این اقدام برای خانواده او ارسال شده است.
اما این بخش از پرونده همچنان باید با احتیاط روایت شود. آنچه منتشر شده، اظهارات منتسب به یک متهم در جریان تحقیقات است و نه نتیجه نهایی دادگاه یا حتی اعلام رسمی پلیس درباره قطعی بودن ارتباط متهمان با یک شبکه خارجی.
به همین دلیل، هنوز نمیتوان از این روایت نتیجه گرفت که یک شبکه مشخص خارجی پشت این قتل بوده یا اینکه انگیزه سیاسی قتل قطعی شده است. چرا پلیس هنوز قتل را «تروریستی» نمیداند؟
اینجا یکی از مهمترین تفاوتهای روایتهای منتشرشده در رسانهها با موضع رسمی پلیس دیده میشود.
در حالی که روایت رسانهای اولیه از «شبکه تروریستی خارج از کشور» سخن میگفت، سخنگوی پلیس تأکید کرده است که تحقیقات همچنان ادامه دارد تا مشخص شود این حادثه اقدامی تروریستی بوده یا قتلی با انگیزه شخصی.
این موضع به آن معناست که از منظر پلیس، پرونده هنوز در مرحله تعیین انگیزه قرار دارد و عنوان نهایی آن مشخص نشده است؛ بنابراین در حال حاضر سه گزاره را باید از یکدیگر تفکیک کرد. اصل ربایش و قتل رجبزاده تأیید شده است. پنج نفر در ارتباط با پرونده بازداشت شدهاند. ارتباط این افراد با یک شبکه خارج از کشور و تروریستی بودن قتل هنوز نیازمند تکمیل تحقیقات و تأیید رسمی است.
همین تفکیک، تفاوت مهمی میان «آنچه متهم گفته» و «آنچه پلیس به عنوان نتیجه قطعی تحقیقات اعلام کرده» ایجاد میکند. فیلم قتل؛ سند جنایت یا بخشی از عملیات رسانهای؟
در پرونده رجبزاده، یک عنصر غیرمعمول نیز وجود دارد و آن انتشار فیلمی از صحنه قتل است. بر اساس گزارشهای قبلی، ویدئویی از قتل برای خانواده مقتول ارسال شده بود. حالا سخنگوی پلیس گفته است فیلمهایی از قتل این مداح در یک کانال تلگرامی که پلیس آن را «ضدانقلاب جدیدالتأسیس» توصیف کرده، منتشر شده است.
با این حال، پلیس همزمان درباره محتوای منتشرشده در این کانال هشدار داده و گفته است که این کانال پیش از این نیز برای «دستاوردسازی» اقدام به انتشار تصاویر قدیمی کرده است.
اهمیت این موضوع در آن است که پلیس نمیخواهد صرف انتشار یک فیلم در فضای مجازی را به معنای اثبات هویت منتشرکنندگان یا آمران قتل تلقی کند. به همین دلیل، بررسی اصالت فیلم، زمان ضبط، ارتباط منتشرکنندگان با عاملان قتل و انگیزه انتشار آن نیز بخشی از تحقیقات خواهد بود. یک تناقض مهم در روایت پرونده
پرونده رجبزاده در ۲۴ ساعت گذشته شاهد یک تغییر جدی در روایت بوده است. از یک سو، گزارش تسنیم از شناسایی خودرو، بازداشت مالک آن، اعتراف او و مشارکت چهار نفر دیگر سخن میگوید؛ حتی انگیزه مالی و ارتباط با یک شبکه خارج از کشور را نیز مطرح میکند.
از سوی دیگر، پلیس در همان مقطع تأکید کرده بود که تیم ویژه تازه در حال بررسی پرونده است و هنوز مشخص نیست قتل با انگیزه تروریستی انجام شده یا انگیزه شخصی داشته است.
اکنون با اعلام بازداشت پنج نفر، بخش نخست این ابهام تا حد زیادی برطرف شده است: پلیس دیگر صرفاً در جستوجوی قاتلان نیست و چند مظنون را در اختیار دارد.
اما بخش دوم، یعنی اینکه این افراد دقیقاً با چه انگیزهای دست به این اقدام زدهاند و آیا واقعاً با یک شبکه سازمانیافته در خارج از کشور ارتباط داشتهاند، همچنان نیازمند پاسخ رسمی و مستند است.
یک نکته دیگر که به تازگی در بررسی گزارشهای رسانهای و شبکههای اجتماعی مطرح شده، زمان انتشار نخستین ادعاها درباره قتل است.
بررسی منتشرشده در برخی رسانهها نشان میدهد نام رجبزاده و ادعای قتل او دستکم از ۸ مرداد در برخی حسابهای شبکههای اجتماعی مطرح شده بود؛ یعنی پیش از آنکه رسانههای رسمی داخلی اصل ماجرا را تأیید کنند. برخی از این حسابها نیز مدعی شده بودند که این قتل بخشی از اقدامات خود آنها بوده است؛ ادعایی که مستقلاً قابل تأیید نیست.
این مسئله حالا به یکی از پرسشهای مهم پرونده تبدیل شده است: اگر این ادعاها واقعی بوده باشد، منتشرکنندگان چگونه از قتل و هویت مقتول پیش از تأیید رسمی خبر داشتهاند؟ و اگر واقعی نبوده، هدف از انتشار زودهنگام چنین روایتی چه بوده است؟
پاسخ به این سؤال میتواند در روشن شدن رابطه احتمالی میان عاملان میدانی قتل و کسانی که فیلم یا ادعاهای مربوط به آن را منتشر کردهاند، اهمیت داشته باشد. پرونده از یک قتل مرموز به یک پرونده امنیتی تبدیل شده است؟
قتل رجبزاده از ابتدا به دلیل جایگاه اجتماعی و مذهبی او حساسیت زیادی ایجاد کرد. اکنون با بازداشت پنج نفر و مطرحشدن ادعای دریافت پول از خارج از کشور، پرونده وارد ابعاد امنیتیتری شده است.
با این حال، هنوز برای اعلام قطعی اینکه این قتل یک «عملیات تروریستی» بوده، زود است. حتی سخنگوی پلیس نیز چنین نتیجهای را اعلام نکرده و صراحتاً گفته است که تحقیقات باید میان یک اقدام تروریستی و قتل با انگیزه شخصی تفکیک قائل شود.
از سوی دیگر، اگر ادعای دریافت چند هزار دلار و ارتباط متهمان با یک شبکه خارجی در تحقیقات قضایی اثبات شود، پرونده دیگر صرفاً یک قتل جنایی نخواهد بود و ابعاد آن بسیار فراتر از یک جنایت معمولی خواهد رفت.
سؤالهای مهمی که حالا باید پلیس پاسخ دهد
بازداشت پنج نفر اگرچه مهمترین تحول پرونده است، اما به معنای پایان ابهامها نیست. حالا پرسشهای اصلی شکل دقیقتری پیدا کردهاند:
عامل اصلی چه نقشی در ربایش و قتل داشته است؟
چهار متهم دیگر چه نقشی داشتهاند و نقش زن بازداشتشده چه بوده است؟
رجبزاده دقیقاً چگونه و در چه محلی ربوده و به قتل رسیده است؟
وعده چند هزار دلار از سوی چه فرد یا شبکهای داده شده است؟
آیا ارتباطی میان متهمان بازداشتشده و کانالی که فیلم قتل را منتشر کرده وجود دارد؟
فیلم منتشرشده دقیقاً چه زمانی و توسط چه کسی ضبط شده است؟
و مهمتر از همه، آیا تحقیقات پلیس در نهایت عنوان «اقدام تروریستی» را برای این پرونده تأیید خواهد کرد یا انگیزهای شخصی برای قتل کشف خواهد شد؟
در حال حاضر پاسخ قطعی به این پرسشها وجود ندارد. آنچه تغییر کرده، این است که پرونده دیگر در نقطه آغاز نیست؛ پلیس اکنون پنج متهم را در اختیار دارد و مسیر تحقیقات از «شناسایی قاتلان» به سمت کشف شبکه احتمالی پشت قتل، تعیین انگیزه و تفکیک نقش هر یک از متهمان حرکت کرده است.
