به گزارش ایرنا، بهرام سرمست امروز چهارشنبه در آیین یکصد و بیستمین سالگرد صدور فرمان مشروطه در تبریز، با بیان اینکه در مرور ادبیات انقلاب مشروطه از رویکردهای مختلفی برخوردار هستیم، اظهار کرد: گاه مناظرات نظری بسیار طولانی درباره مفاهیم، ریشهها، علل، آسیبشناسی و شعارهای محوری مشروطه انجام میگیرد و یکی از دستاوردهای چنین همایشهای علمی نیز واکاوی چالشهایی است که در مناظرات نظری مطرح میشود.
وی با بیان اینکه مشروطه آغاز دولت قانونمدار بود، افزود: مشروطه، نخستین تلاش سازمانیافته ایرانیان برای محدودسازی قدرت سیاسی از طریق نهاد قانون بود.
وی ادامه داد: مشروطه در تغییر رژیم سیاسی خلاصه نمیشود، بلکه تغییر در منطق حکمرانی از حکمرانی فردی به حکمرانی نهادی است و این موضوع یکی از درسها و پندهای مهم مشروطه به شمار میرود.
سرمست با اشاره به جایگاه آذربایجان شرقی و تبریز در این نهضت، گفت: نقش تبریز در مشروطه صرفا نظامی نبود، بلکه نقش نهادساز داشت. شکلگیری انجمنها، توسعه آموزش نوین و مشارکت مردم نشان میدهد آذربایجان از نخستین کانونهای شکلگیری جامعه مدنی محسوب میشود.
استاندار آذربایجان شرقی با اشاره به ارتباط مشروطیت با حکمرانی مطلوب، اظهار کرد: امروزه ادبیات توسعه، کیفیت حکمرانی را با شاخصهایی مانند حاکمیت قانون و اثربخشی ارزیابی میکند و بسیاری از مطالبات مشروطهخواهان امروز در قالب همین شاخصها در ادبیات حکمرانی دیده میشود.
سرمست با تاکید بر اهمیت نهادها، گفت: نهادها مهمتر از افراد هستند و ما در آذربایجان شاهد نهادهای قهرمانپرور هستیم. در بحث انقلاب مشروطه، ذهن ما بیشتر به سمت ستارخان و باقرخان میرود، اما اگرچه این شخصیتها مهم هستند، نهادهای قانونی و پارلمانی و شرایط اجتماعی بودند که آنها را پرورش دادند.
وی با اشاره به ادامه تحولات تاریخی آذربایجان، اظهار کرد: آخرین نمونه نقشآفرینی آذربایجان در ایران را میتوان در دولت وفاق ملی دکتر پزشکیان مشاهده کرد. زمانی که ایران در معرض خطر بود، دکتر پزشکیان که برآمده از فرهنگ و مدنیت آذربایجان است، امروز نقشآفرین بوده است.
وی با بیان اینکه هیچ برنامه توسعهای بدون اعتماد عمومی موفق نمیشود، افزود: برگزاری چنین همایشهایی دست دراز کردن به سوی سرمایههای اجتماعی است تا برای حکمرانی مطلوب مورد استفاده قرار گیرد.
استاندار آذربایجان شرقی ادامه داد: شعار این همایش، بحث آزادیخواهی است و انقلاب مشروطیت را باید نقطه آغاز به رسمیت شناختن حقوق ملت در مقابل حاکمیت دانست. آزادی نه به معنای بیقانونی، بلکه به معنای صیانت از کرامت انسان، آزادی اندیشه و بیان و مشارکت مردم در مسائل اجتماعی است؛ قانون بدون آزادی و آزادی بدون قانون معنا ندارد.
سرمست ادامه داد: مشروطه به معنای ایجاد تعادل میان انتظار مشروع دولت و امور بنیادین ملت بود.
وی با تأکید بر ضرورت توجه به تجربه تاریخی مشروطه، اظهار کرد: امروز بیش از هر زمانی به گفتوگوی ملی، تقویت فرهنگ نقد مسئولانه، افزایش مشارکت، صیانت از حقوق شهروندی و تقویت اعتماد عمومی نیاز داریم چراکه استمرار مشروطیت بیش از یک قرن در ایران، در مسیر نهادینهسازی این مفاهیم بوده است.
وی افزود: جامعه به حاکمیت واحد، تقویت نهادهای تخصصی، شفافیت، مشارکت نخبگان، افزایش سرمایه اجتماعی و انسجام ملی نیاز دارد.
استاندار آذربایجان شرقی تاکید کرد: آذربایجان شرقی در ادامه سنت مشروطه، امروز نیز با تکیه بر سرمایه اجتماعی، پژوهشگران، بخش خصوصی، فرهنگ دینی و مشارکت اجتماعی سازمانهای مردمنهاد میتواند همچنان در حکمرانی نوین پیشگام باشد.
سرمست خاطرنشان کرد: دکتر پزشکیان با تأسیس مرکز مشروطهپژوهی موافقت کردهاند و پیشنهاد دارم رئیس دانشگاه تبریز در این زمینه پیشقدم شود. در مورد نامگذاری روز تبریز نیز پیگیریها ادامه دارد.
تبریز یکی از کانونهای شکلگیری اراده تاریخی ایران است
محمدجواد حق شناس، مشاور وزیر میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری نیز در این آیین اظهار کرد: تبریز شهری است که در بسیاری از بزنگاههای تاریخ ایران تنها شاهد نبوده، بلکه خود بخشی از تاریخسازی ایران بوده است.
وی افزود: نقش تبریز در تاریخ را میتوان چنین خلاصه کرد؛ تبریز شهری دولتساز، قانونخواه، آزادیخواه و تابآور است.
وی ادامه داد: از روزی که تبریز به عنوان پایتخت در دوره صفوی انتخاب و آغازگر فصلی تازه در تاریخ ایران شد تا زمانی که این شهر برای حکومت قانون ایستاد، محاصره شد و جانفدا داد؛ از سال ۱۳۵۶ که در قیام به پا خواست تا امروز که در یک سال گذشته آماج حملات دشمن قرار گرفته است، همگی نشان میدهد تبریز فقط یک شهر نیست، بلکه یکی از کانونهای مهم شکلگیری اراده تاریخی ایران است.
مشاور وزیر میراث فرهنگی با بیان اینکه برای فهم چرایی مشروطه نباید از ۱۴ مرداد ۱۲۸۵ آغاز کنیم، گفت: پیش از آن، مشروطه به عنوان یک فکر و اندیشه طی چند دهه در ایران شکل گرفت که تبریز در آن جایگاهی برجسته داشت.
حقشناس اظهار کرد: دارالسلطنه تبریز و تجربه اصلاحات دوره عباسمیرزا و ارتباط با جهان جدید، به تدریج مفاهیم قانون، عدالت و ضرورت اصلاح حکومت را وارد فضای فکری ایران کرد و در این میان نام امیرکبیر و قائممقام فراهانی جلوه میکند.
وی افزود: آنها مشروطهخواه نبودند، اما تلاششان برای سامان دادن به امور مالی، مبارزه با فساد و تقویت دولت، بخشی از همان روند تاریخی بود؛ بنابراین مشروطه را نباید حادثهای ناگهانی دانست، بلکه ثمره چند دهه اندیشه اصلاحطلبی و اعتراض اجتماعی است.
حقشناس با بیان اینکه مشروطه یعنی گذار حکومت از اراده اشخاص به قانون، گفت: مطالبه مشروطهخواهان فقط تغییر شاه یا دولت نبود، بلکه محدود شدن قدرت سیاسی، به رسمیت شناخته شدن حقوق مردم، اداره کشور بر اساس قانون و شکلگیری مجلس را دنبال میکرد.
وی افزود: عدالتخانه، قانون اساسی، متمم قانون اساسی، آزادی بیان و حقوق ملت، همگی حلقههای یک زنجیره حکومت قانون بودند و مشروطه در ایران تقلید از غرب نبود، بلکه جامعه ایرانی با تجربه فرهنگی و دینی خود با مفاهیم جدید مواجه شد.
مشاور وزیر میراث فرهنگی با اشاره به نقش علمای مشروطه، اظهار کرد: آخوند خراسانی فقط حامی سیاسی مشروطه نبود، بلکه عالمی بزرگ، مدرس و مجتهدی صاحب نفوذ بود که نسبت به فساد، نابسامانی، استبداد و مداخله بیگانگان پیش از مشروطه هشدار داده بود. او، مشروطه را در تقویت دولت، حفظ استقلال و جلوگیری از خودکامگی میفهمید و در بخش اقتصادی نیز از تشکیل بانک ملی حمایت کرد.
حقشناس ادامه داد: استقلال اقتصادی، قانون، آموزش، مجلس و اصلاح حکومت، اجزای یک منظومه هستند و علامه نائینی نیز کوشید از منظر اندیشه دینی، ضرورت محدود شدن قدرت و مبارزه با استبداد را نشان دهد.
وی با طرح این پرسش که پس از ۱۲۰ سال از مشروطه چه آموختهایم، گفت: هیچ جامعهای با تصویب قانون به حکومت قانون نمیرسد، بلکه زمانی قانون کارآمد است که نهادهای مسئول به آن پایبند باشند، قدرت پاسخگو باشد و مجلس و نهادهای عمومی جایگاه واقعی خود را داشته باشند.
وی بر ضرورت گفتوگو و همبستگی ملی تأکید کرد و افزود: مشروطه، روحانی، روشنفکر، تاجر، روزنامهنگار، عشایر و گروههای مختلف اجتماعی را در کنار هم جمع کرد و از تهران تا تبریز، اصفهان و بوشهر هر کدام در این جنبش تاریخی نقش ویژهای ایفا کردند؛ هرچند مقاومت تبریز در استبداد صغیر جایگاه ممتازی دارد.
مشاور وزیر میراث فرهنگی اظهار کرد: ملتی که گذشته خود را نشناسد، بخشی از سرمایه هویتی خود را از دست میدهد؛ بنابراین لازم است مشروطه بیش از این بررسی شود، چراکه مشروطه میراث فکری، اجتماعی و سیاسی ایران معاصر است.
وی گفت: امروز تبریز میتواند یک بار دیگر پیشگام باشد؛ نه در میدان نبرد مشروطه، بلکه در بازشناسی و معرفی میراث مشروطه ایران و ایرانی.
