شهرک سعدی در یکی از شناختهشدهترین نقاط گردشگری شیراز قرار دارد، اما در پیرامون این مجموعه، زندگی روزمره ساکنان شهرک سعدی، بیش از آنکه با تصویر یک مقصد گردشگری پیوند خورده باشد، با مسائل معمول یک محله نسبتا محروم گره خورده است.
محلهای با مطالبات قدیمی
موضوع مشکلات شهرک سعدی تازه نیست، در سالهای گذشته، در نشستهای مختلف مسئولان با اهالی، موضوعاتی همچون وضعیت اراضی وقفی، تخریب باغهای منطقه و مشکلات مربوط به زیرساختهای آب و فاضلاب همواره مطرح بوده است.
در زمستان ۱۴۰۳ نیز موضوع تعیین تکلیف وضعیت وقفی بودن بخشی از شهرک سعدی بار دیگر مطرح شد.
اختلاف و ابهام درباره محدوده موقوفه نصیرالملک سابقهای طولانی دارد و از مطالبات مهم ساکنان، روشن شدن وضعیت حقوقی اراضی و امکان برنامهریزی روشن برای ساختوساز و توسعه محله است.
این مسئله از آن جهت اهمیت دارد که توسعه یک محله تنها با آسفالت کردن چند کوچه یا احداث یک بوستان محقق نمیشود، وقتی وضعیت مالکیت و کاربری بخشی از اراضی برای سالها محل اختلاف باشد، برنامهریزی برای نوسازی، سرمایهگذاری، تامین خدمات عمومی و حتی بهبود کیفیت سکونت نیز دشوارتر خواهد شد.
زیرسازی معابر، گامی که باید به مقصد برسد
مدیریت شهری شیراز در سالهای اخیر اجرای طرحهای عمرانی در محدوده شهرکهای سعدی و رکنآباد را در دستور کار قرار داده که اجرای عملیات زیرسازی برخی معابر این دو شهرک از جمله آن است؛ اقدامی که میتواند بخشی از مشکلات تردد و دسترسی در این محدودهها را کاهش دهد.
زیرسازی، آغاز مسیر است، نه پایان
معبر مناسب زمانی معنا پیدا میکند که شبکه جمعآوری و هدایت آبهای سطحی، فاضلاب، روشنایی، فضای سبز، حملونقل عمومی، پیادهراهها، ایمنی و سایر خدمات شهری نیز متناسب با رشد جمعیت و نیاز ساکنان توسعه یابد.
این موضوع بهویژه در شرایطی اهمیت دارد که مدیریت شهری شیراز از شناسایی آسیبهای جدی در حوزه خدمات شهری، از جمله مسئله هدایت آبهای سطحی خبردار است و برای رفع آنها برنامه عملیاتی نیز تدوین کرده است. قصه باران و ظهور چالشها و نقاط ضعف سعدی
روان آبهای سطحی یکی از همان مشکلاتی است که در محلههای دارای شیب، معابر کمبرخوردار و شبکه دفع آب ناکافی، خیلی زود خود را نشان میدهد.
شهرک سعدی نیز به دلیل موقعیت جغرافیایی و قرار گرفتن در محدوده دامنهای، نیازمند توجه ویژه به شبکه هدایت روانآبها و نگهداری مستمر کانالها و آبراههها است.
سابقه بروز مشکلات مرتبط با فاضلاب و آبهای سطحی در این محدوده نیز نشان میدهد که موضوع شبکه دفع آب و فاضلاب، مسئلهای مقطعی نیست و باید با نگاه زیرساختی دنبال شود.
کمتر کسی است که نام سیل و سیلاب در پی یک بارش بهاری به گوشش برسد و قصه تلخ پنجم و ششم فروردین ماه و نوروز ۱۳۹۸ در دروازه قرآن و شهرک سعدی شیراز را به یاد نیاورد، زمانی که جان و مال عدهای هموطن ، گردشگر نوروزی و شهروندان شیرازی در پی بارش بهاری در این محدوده شهری شیراز همراه سیلاب رفت و خاطره ابدی تلخی بر پیشانی شیراز به جا گذاشت.
تکمیل شبکه فاضلاب، اصلاح نقاط حادثهخیز، لایروبی و نگهداری مستمر مسیرهای هدایت آب، اجرای اصولی شبکه جمعآوری آبهای سطحی و هماهنگی میان دستگاههای متولی الزاماتی است که در طی سالیان اخیر به بخشی از آن توجه شده و کماکان نیز باید به پیش بینیهای لازم در این خصوص توجه شود تا دیگر شاهد رویدادی تلخ مانند نوروز ۱۳۹۸ نباشیم. سعدی فقط آرامگاه نیست
شهرک سعدی را نمیتوان صرفا حاشیهای در کنار یک جاذبه گردشگری دید، این محدوده بخشی از پیکره شهری شیراز است و هزاران شهروند در آن زندگی، کار و رفتوآمد میکنند.
از همین رو، توسعه زیرساختهای شهرک سعدی را باید همزمان از ۲ منظر حق شهروندان برای برخورداری متوازن از خدمات شهری و ظرفیت گردشگری و فرهنگی محدوده سعدیه دید.
وجود آرامگاه سعدی میتواند موتور محرک اقتصاد محلی این منطقه باشد؛ اما برای تحقق این ظرفیت، پیرامون یک اثر تاریخی باید از نظر دسترسی، منظر شهری، پاکیزگی، ایمنی، حملونقل، پارکینگ، پیادهراه و خدمات عمومی شرایط مناسبی داشته باشد.
در واقع، توسعه گردشگری بدون توسعه محله پیرامونی، تصویری ناقص از ظرفیت سعدیه ارائه میدهد. رکنآباد، همسایهای که نباید از برنامه توسعه جا بماند
در کنار شهرک سعدی، نام رکنآباد نیز در برنامههای عمرانی این محدوده مطرح است.
رکن آباد به عنوان یکی از محلههای این بخش از شیراز، نیازمند آن است که برنامههای عمرانی در آن نیز متناسب با نیازهای واقعی ساکنان و با نگاه بلندمدت دنبال شود.
تجربه بسیاری از محلههای شهری نشان داده است که اجرای پروژههای پراکنده، اگر در قالب یک برنامه جامع دیده نشود، ممکن است تنها بخشی از مسئله را حل کند.
برای شهرک سعدی و رکنآباد نیز لازم است پروژههای معابر، دفع آبهای سطحی، فاضلاب، روشنایی، فضای سبز، حملونقل و خدمات عمومی در یک نقشه راه مشخص به یکدیگر متصل شوند. مسئله فقط آسفالت نیست
وقتی از محرومیت یک محله سخن به میان می آید، نباید آن را تنها به خرابی یا کمبود آسفالت تقلیل داد.
محرومیت شهری گاهی در نبود یک پیادهراه امن برای کودکان و معلولین، نبود فضای سبز کافی برای خانواده، دشواری دسترسی سالمندان به خدمات، ضعف حملونقل عمومی، روشنایی ناکافی برخی معابر، مشکلات دفع آبهای سطحی یا بلاتکلیفی زمینهایی که سالها امکان توسعه آنها روشن نشده، خود را نشان میدهد.
به همین دلیل، شهرک سعدی به یک بسته کامل توسعه نیاز دارد؛ بستهای که در آن عمران، خدمات شهری، تعیین تکلیف اراضی، محیط زیست، گردشگری و رفاه اجتماعی همزمان دیده شود. انتظار شهروندان؛ از وعده تا برنامه زمانبندی عملیاتی
اکنون آنچه بیش از هر چیز اهمیت دارد، تبدیل مطالبههای اهالی این منطقه به برنامهای روشن، دارای اعتبار، زمانبندی و مسئول مشخص است.
مردم شهرک سعدی و رکنآباد بیش از هر چیز نیازمند آن هستند که بدانند برای هر یک از مسائل موجود چه تصمیمی گرفته شده، کدام دستگاه مسئول اجراست، منابع مالی آن از کجا تامین میشود و پروژه چه زمانی به نتیجه خواهد رسید. روایت اهالی؛ سهممان از توسعه کلانشهر؟
یکی از ساکنان قدیمی شهرک سعدی در گفتوگو با خبرنگار ایرنا با اشاره به مشکلات زیرساختی این محله گفت: سالهاست درباره مشکلات شهرک سعدی صحبت میشود، اما هنوز بعضی از خواستههای مردم در حد همان مطالبه باقی مانده است، ما انتظار زیادی نداریم بلکه میخواهیم معابر مناسب باشد، فاضلاب سامان پیدا کند، آبهای سطحی در زمان بارندگی مشکل ایجاد نکند و خدمات شهری متناسب با جمعیت محله توسعه پیدا کند.
عنایت اله اسکندری افزود: شهرک سعدی کنار آرامگاه یکی از بزرگترین شاعران ایران قرار گرفته و هر سال مسافران زیادی به این منطقه میآیند، اما مردم اینجا سالهاست با مشکلاتی روبهرو هستند که شاید در نگاه اول دیده نشود، زیبایی یک منطقه فقط به آرامگاه و فضای گردشگری آن نیست بلکه زندگی مردم اطراف آن هم باید کیفیت مناسبی داشته باشد.
یکی دیگر از اهالی شهرک سعدی با اشاره به وضعیت برخی معابر اظهار کرد: در بعضی نقاط، وضعیت معابر و پیادهروها نیاز به رسیدگی جدی دارد، برای سالمندان، کودکان و افرادی که با مشکل حرکتی مواجه هستند، عبور و مرور در چنین شرایطی دشوارتر میشود، انتظار داریم پروژههای عمرانی فقط مقطعی نباشد و برای حل اساسی مشکلات محله برنامهریزی شود.
زهرا ناصری افزود: وقتی بارندگی شدید میشود مردم شهرک سعدی به جای لذت از بارندگی دچار استرس و هراس شده و خاطره سیل نوروز ۱۳۹۸ زنده می شود، موضوع هدایت آبهای سطحی باید جدی گرفته و قبل از اینکه مجددا مشکلی برای خانهها و معابر ایجاد شود، نقاط مشکلدار شناسایی و اصلاح شود، این کار نیازمند برنامه و اعتبار مشخص است و نمیتوان هر سال منتظر بروز مشکل ماند و بعد برای آن چارهاندیشی کرد.
یکی دیگر از بانوان ساکن این محدوده نیز با تاکید بر ضرورت توسعه خدمات عمومی گفت: فضای سبز، امکانات فرهنگی و ورزشی، حملونقل عمومی مناسب و محیط امن برای کودکان جزو نیازهای ضروری هر محلهای است، شهرک سعدی جمعیت زیادی دارد و باید خدمات شهری متناسب با نیازهای واقعی مردم توسعه پیدا کند.
این شهروند ادامه داد: ما از مسئولان انتظار نداریم همه مشکلات یکشبه حل شود، اما انتظار داریم یک برنامه مشخص وجود داشته باشد و بدانیم امسال قرار است وضعیت کدام خیابان اصلاح شود، مشکل فاضلاب چه زمانی برطرف میشود و برای فضای سبز و خدمات عمومی چه برنامهای دارند، وقتی برنامه زمانبندی داشته باشیم، مردم هم بهتر میتوانند نتیجه کار را ببینند و مطالبهگری کنند.
یکی دیگر از ساکنان شهرک سعدی درباره وضعیت اراضی و مشکلات ناشی از بلاتکلیفی برخی محدودهها گفت: بخشی از مشکلات محله به مسائل قدیمی مربوط میشود و مردم سالهاست منتظر تعیین تکلیف آنها هستند، وقتی وضعیت زمینها و محدودههای مختلف روشن نباشد، طبیعی است که توسعه هم با مشکل مواجه شود، از مسئولان میخواهیم برای این مسائل راهحل مشخص و نهایی پیدا کنند تا مردم بتوانند برای آینده زندگی و املاک خود تصمیم بگیرند.
یکی از اهالی نیز با اشاره به مجاورت شهرک سعدی و رکنآباد گفت: توسعه نباید فقط به چند نقطه خاص از شیراز محدود شود، شهرک سعدی و رکنآباد هم بخشی از شهر هستند و مردم این مناطق باید از خدمات و امکانات متناسب با سایر نقاط شهر برخوردار باشند، اگر قرار است شیراز توسعه پیدا کند، این توسعه باید متوازن باشد و محلههای کمبرخوردار هم در اولویت قرار بگیرند.
علی سالاری افزود: مردم اینجا بارها مشکلاتشان را گفتهاند و مسئولان هم برای بازدید آمدهاند، چیزی که امروز بیشتر از هر چیز نیاز داریم، ادامه همین پیگیریها تا رسیدن به نتیجه است، مردم دوست دارند ببینند وعدهها تبدیل به پروژه و پروژهها تبدیل به نتیجه شده است.
سپهر ظهرابی یکی از کسبه محدوده سعدیه نیز گفت: وجود آرامگاه سعدی برای این منطقه یک ظرفیت بزرگ گردشگری است، اگر زیرساختهای محله تقویت شود، هم زندگی مردم بهتر میشود و هم گردشگرانی که به سعدیه میآیند تجربه بهتری خواهند داشت، توسعه راههای دسترسی، ساماندهی منظر شهری، پارکینگ، فضای سبز و خدمات عمومی میتواند به رونق اقتصادی محله کمک کند.
وی افزود: ما خودمان را جدا از شیراز نمیدانیم، خواسته مردم شهرک سعدی این است که در برنامههای توسعه شهری دیده شوند و سهم این محله از بودجه و پروژههای عمرانی متناسب با نیازهایش باشد، اینجا یک محله زنده و پرجمعیت است، نه فقط مسیری برای رسیدن به آرامگاه سعدی. عدالت شهری در کنار سعدی
شیراز شهر شعر و باغ و تاریخ است، اما زیبایی یک شهر تنها در نمای آرامگاهها و خیابانهای گردشگری خلاصه نمیشود، شهر زمانی زیباست که کیفیت زندگی در محلههای آن نیز دیده شود.
در فاصلهای کوتاه از آرامگاه سعدی، محلهای قرار دارد که ساکنانش سهمی از همان شهر دارند که گردشگران برای دیدنش به شیراز میآیند.
توسعه شهرک سعدی و رکنآباد، بنابراین فقط یک پروژه عمرانی نیست؛ بخشی از آزمون عدالت فضایی در شیراز است.
اگر سعدی قرنها پیش از همدلی و پیوند انسانها سخن گفته است، امروز میتوان یکی از بهترین مصداقهای آن را در مدیریت شهری دید، جایی که برخورداری از زیرساخت مناسب، خدمات عمومی و محیط شهری شایسته، نه امتیاز یک محله، بلکه حق همه شهروندان باشد.
شهرک سعدی در کنار آرامگاه شاعر بزرگ و بلند آوازه ایران، بیش از آنکه به وعدههای تازه نیاز داشته باشد، به یک برنامه اجرایی منسجم، اعتبار پایدار و پیگیری تا رسیدن پروژهها به مقصد نیاز دارد تا فاصله میان سعدیه گردشگری و سعدیه محل زندگی مردم کمتر و کمتر شود.
ارتقای زیرساختهای عمرانی و توسعه خدمات در شهرکهای سعدی و رکنآباد
به گفته مدیران شهری، ارتقای کیفی زیستبوم محلات کمبرخوردار و نوسازی زیرساختهای فرسوده شیراز با هدف دستیابی به استانداردهای مطلوب خدمات شهری و افزایش رضایتمندی عمومی در اولویت برنامههای اجرایی قرار دارد؛ راهبردی که به گفته شهردار منطقه سه شیراز، ضمن ارتقای زیرساختهای عمرانی، توزیع عادلانه خدمات و تسهیل در تردد شهروندان را در پی دارد.
در این مسیر، بازآفرینی بافتهای پیرامونی و تکمیل زیرساختهای پایه، با نگاهی ویژه به نیازهای محلی در حال پیگیری است تا بستر لازم برای ارتقای کیفی زیستبوم شهروندان فراهم شود و شاخصهای برخورداری در تمامی پهنههای سکونتگاهی به سطحی یکسان و مطلوب برسد تا زمینههای رفاه اجتماعی در تمامی نقاط شهر فراهم شود.
از این رو، عملیات زیرسازی، کانیوا، جدولگذاری و آسفالت معابر در شهرکهای سعدی و رکنآباد با هدف ساماندهی بهینه هدایت آبهای سطحی، ارتقای شاخصهای بهداشت عمومی و بازآفرینی سیمای معابر شهری در دستور کار مدیریت شهری قرار گرفته است.
شهردار منطقه سه شیراز، در این خصوص اظهار داشت: اجرای زیرسازی، کانیوا، جدولگذاری و آسفالت معابر در این محلات، علاوه بر تأمین امنیت پایدار در تردد شهروندان و پیشگیری از تجمع روانآبها در فصول بارندگی، نقش تعیینکنندهای در بهبود کیفیت زندگی ساکنان و زیباسازی مبلمان شهری ایفا میکند.
علی مصلینژاد افزود: این پروژه با هدف توزیع عادلانه امکانات شهری تعریف شده است و تمامی ارکان اجرایی منطقه متعهد هستند تا پایان پروژه، با نظارت دقیق و مستمر، این طرح عمرانی را با رعایت کامل استانداردهای فنی به سرانجام برسانند.
مصلینژاد تصریح کرد: عملیات زیرسازی، کانیوا، جدولگذاری و آسفالت در این دو شهرک در قالب برنامههای منسجم محرومیتزدایی و با اولویتبندی دقیق نیازهای احصاشده محلات اجرایی میشود.
شهردار منطقه سه شیراز خاطرنشان کرد: این رویکرد بهسازی، تنها محدود به پروژههای جاری نبوده و در ادامه، عملیات عمرانی مشابه در سایر نقاط هدفگذاریشده سطح منطقه تداوم خواهد داشت.
وی بیان کرد: مدیریت شهری تمام توان تخصصی و اجرایی خود را برای تحقق دقیق برنامههای مصوب و پاسخگویی به مطالبات شهروندان به کار گرفته است تا رضایتمندی عمومی حاصل گردد.
این اقدامات میدانی در راستای کاهش شکافهای توسعهای و با تمرکز ویژه بر بهبود زیرساختهای فرسوده دنبال میشود؛ فرآیندی که در نهایت میتواند ضمن تقویت حس تعلق ساکنان به محلات، عدالت اجتماعی و رفاه عمومی را در کالبد شهری شیراز متبلور سازد.
