توسعه فناوری و استانداردسازی در زیست‌بوم گیاهان دارویی و طب ایرانی

به گزارش روز سه‌شنبه گروه علمی ایرنا از معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست جمهوری، مرور فعالیت‌های اخیر ستاد توسعه علوم و فناوری‌های گیاهان دارویی و طب سنتی نشان می‌دهد که این مجموعه در مسیر توسعه زیست‌بوم طب ایرانی، علاوه بر پیگیری برنامه‌های تخصصی و فناورانه، بر ایجاد هم‌افزایی میان دستگاه‌های اجرایی، مراکز علمی و پژوهشی، شرکت‌های دانش‌بنیان، بخش خصوصی و نهادهای بین‌المللی تمرکز کرده است؛ رویکردی که می‌تواند زمینه‌ساز شکل‌گیری یک زنجیره منسجم از پژوهش و آموزش تا تولید، تجاری‌سازی، استانداردسازی و حضور بین‌المللی محصولات و خدمات این حوزه باشد.

یکی از محورهای مهم فعالیت‌های اخیر، آغاز مطالعات برای تدوین سند ملی حکمرانی طب ایرانی و صنایع داروسازی سنتی، گیاهی و طبیعی است. در این مسیر، موضوعاتی از جمله الزامات حکمرانی، ظرفیت‌های علمی و فناورانه، نقش بازیگران مختلف زیست‌بوم و سازوکارهای توسعه صنایع مرتبط مورد توجه قرار گرفته است. همچنین بر بهره‌گیری هدفمند از ظرفیت‌های مالکیت فکری با رویکرد بین‌المللی برای حمایت از توسعه این حوزه، ثبت و صیانت از دستاوردهای فناورانه و تقویت جایگاه محصولات ایرانی تأکید شده است.

در همین چارچوب، سازوکار طراحی و تدوین پایپ‌لاین‌های مشترک دارویی در حوزه فرآورده‌های سنتی، گیاهی و طبیعی نیز مورد بررسی قرار گرفت. توسعه چنین پایپ‌لاین‌هایی می‌تواند به ایجاد پیوند مؤثرتر میان ظرفیت‌های پژوهشی، توسعه محصول و صنعت داروسازی کمک کند و مسیر تبدیل ایده‌ها و دستاوردهای پژوهشی به محصولات قابل تولید و عرضه را تسهیل کند.

از دیگر محورهای مهم، توسعه همکاری میان ستاد توسعه علوم و فناوری‌های گیاهان دارویی و طب سنتی و ستاد توسعه زیست‌فناوری بود. در این تعامل، بر اجرای برنامه‌های مشترک، استفاده از ظرفیت‌های مکمل دو حوزه و تقویت زیست‌بوم فناوری‌های سلامت تأکید شد. هم‌افزایی میان ستادهای تخصصی معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست جمهوری، زمینه استفاده از ظرفیت‌های بین‌ستادی برای پیشبرد فناوری‌های راهبردی و اجرای برنامه‌های مشترک را فراهم می‌کند.

در بخش دیگری از این اقدامات، روند اجرای مصوبات کمیسیون اصل نود و برنامه‌های سند ملی در حوزه غذا و دارو با حضور رئیس سازمان غذا و دارو و مدیران کل این سازمان بررسی شد. در این نشست‌ها، تقویت هماهنگی‌های بین‌بخشی و تسریع در اجرای برنامه‌های مرتبط با حوزه غذا و دارو مورد تأکید قرار گرفت و موضوعات مرتبط با توسعه فرآورده‌های گیاهی، طبیعی و سنتی در چارچوب سیاست‌های کلان این حوزه مورد توجه قرار گرفت.

همچنین برنامه‌های راهبردی مرکز طب ایرانی و مکمل وزارت بهداشت و ستاد توسعه علوم و فناوری‌های گیاهان دارویی و طب سنتی بررسی شد. در این تعامل، بر ضرورت هماهنگی میان بخش‌های مختلف، تعیین اولویت‌های اجرایی و ایجاد هم‌افزایی برای تحقق اهداف برنامه‌های راهبردی تأکید شد؛ موضوعی که از الزامات توسعه منسجم طب ایرانی و حرکت آن از فعالیت‌های پراکنده به سمت برنامه‌های هماهنگ و هدفمند به شمار می‌رود.

مالکیت فکری و صیانت از دارایی‌های معنوی نیز یکی دیگر از محورهای جدی فعالیت‌های اخیر ستاد بود. در نشست مشترک با کانون پتنت ایران و مرکز مالکیت معنوی، برنامه‌ها و اهداف ستاد برای توسعه نظام مالکیت فکری، حمایت از ثبت اختراعات و حفاظت از دارایی‌های معنوی ارائه و درباره سازوکارهای همکاری در این زمینه گفت‌وگو شد. همچنین فرآیند ثبت نشان‌های جغرافیایی و زمینه‌های گسترش همکاری‌های مشترک مورد بررسی قرار گرفت تا ظرفیت‌های حقوقی و تجاری مالکیت فکری بیش از پیش در خدمت توسعه فناوری‌ها و محصولات این حوزه قرار گیرد.

در ادامه، برنامه‌ها، اولویت‌های راهبردی و روند اجرای مصوبات ستاد توسعه علوم و فناوری‌های گیاهان دارویی و طب سنتی نیز بررسی شد. تقویت هماهنگی‌های بین‌دستگاهی، بهره‌گیری از ظرفیت‌های ملی و تسریع در اجرای برنامه‌های راهبردی حوزه گیاهان دارویی و طب سنتی از جمله محورهای مورد تأکید در این نشست‌ها بود.

ارتباط با بخش صنعت و تولید نیز در برنامه‌های اخیر جایگاه ویژه‌ای داشت. چالش‌های صنعت، تولید و توزیع داروهای گیاهی، طبیعی و سنتی با حضور اعضای شورای مرکز رشد فناوری طب و داروسازی و فرآورده‌های طبیعی دانشگاه علوم پزشکی تهران و نمایندگان بخش خصوصی بررسی شد. در این نشست، بر ضرورت توسعه همکاری میان مراکز علمی و فناورانه و بخش خصوصی، شناسایی موانع موجود در مسیر تولید و توزیع و تقویت زنجیره ارزش فرآورده‌های طبیعی تأکید شد.

در حوزه آموزش و ترویج نیز اقدامات متعددی دنبال شد. ظرفیت‌های همکاری مشترک با سامانه ۴۰۳۰ برای توسعه برنامه‌های آموزشی و ترویجی مورد بررسی قرار گرفت و بر استفاده از بسترهای ارتباطی و اطلاع‌رسانی برای ارتقای آگاهی عمومی و ترویج سبک زندگی سالم تأکید شد.

همچنین چارچوب همکاری با مرکز ملی آموزش‌های حرفه‌ای و مهارتی وزارت بهداشت برای طراحی و تدوین دوره‌های آموزشی مهارتی مورد بررسی قرار گرفت. هدف از این همکاری، توسعه آموزش‌های مهارت‌محور و ارتقای توانمندی نیروی انسانی در حوزه طب ایرانی و فرآورده‌های سنتی و طبیعی است. در همین راستا، راهکارهای توسعه آموزش‌های مدون و مهارتی طب ایرانی با محوریت اجرای سند ملی و مصوبات کمیسیون اصل نود نیز بررسی و فرآیندهای آموزشی و برنامه‌های ارتقای کیفیت آموزش‌های تخصصی این حوزه مورد بازنگری قرار گرفت.

یکی از برنامه‌های مهم ستاد در این دوره، تدوین برنامه عملیاتی مشتمل بر ۲۶ عنوان برنامه برای ارتقای جایگاه بین‌المللی طب ایرانی و فرآورده‌های دارویی سنتی و گیاهی بود. در این برنامه، راهبردهای کلان و سازوکارهای توسعه تعاملات علمی و فناورانه بین‌المللی مورد توجه قرار گرفته است؛ رویکردی که با هدف معرفی ظرفیت‌های علمی و فناورانه کشور، توسعه همکاری‌های بین‌المللی و فراهم کردن زمینه حضور مؤثرتر طب ایرانی و محصولات مرتبط در عرصه جهانی دنبال می‌شود.

در همین مسیر، نشست‌های تخصصی با سازمان‌ها و نهادهای بین‌المللی با هدف معرفی و ارتقای جایگاه جهانی طب ایرانی برگزار شده و مشارکت فعال در اجلاس بریکس و نشست‌های تخصصی طب سنتی در تعامل با کشورهای عضو نیز در دستور کار قرار گرفته است. این اقدامات، بخشی از رویکرد توسعه دیپلماسی علمی و فناوری در حوزه طب ایرانی و استفاده از ظرفیت همکاری با کشورهای مختلف برای انتقال تجربه، توسعه پژوهش‌های مشترک و معرفی توانمندی‌های علمی و فناورانه کشور است.

در بخش دیگری از برنامه‌های علمی، ظرفیت‌های گروه حکمت و طب سنتی اسلام و ایران فرهنگستان علوم پزشکی برای توسعه این حوزه بررسی شد. در این گفت‌وگوها، محورهای همکاری مشترک و برنامه‌های علمی مرتبط با حکمت و طب سنتی مورد تبادل نظر قرار گرفت و زمینه‌های اولیه برای شکل‌گیری همکاری و هم‌افزایی بیشتر مورد توجه قرار گرفت.

توسعه زیست‌بوم نوآوری و استفاده از ظرفیت شرکت‌های دانش‌بنیان نیز از دیگر محورهای فعالیت ستاد بود. در نشست‌های مرتبط با سیاست‌ها و رویکردهای کلان معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست جمهوری در حمایت از زیست‌بوم نوآوری، بر توسعه تعاملات با پارک‌های علم و فناوری و تقویت نقش شرکت‌های دانش‌بنیان در اجرای برنامه‌های راهبردی تأکید شد. این رویکرد می‌تواند زمینه مشارکت بیشتر شرکت‌های فناور در توسعه محصولات و خدمات نوآورانه حوزه گیاهان دارویی، فرآورده‌های طبیعی و طب ایرانی را فراهم کند.

استانداردسازی نیز به عنوان یکی از زیرساخت‌های توسعه پایدار این حوزه دنبال شد. در این راستا، روند تدوین، بازنگری و توسعه استانداردهای مرتبط با طب سنتی در کمیته فنی متناظر سازمان ملی استاندارد بررسی و اسناد تخصصی و الزامات فنی مورد نیاز برای پیشبرد برنامه‌های استانداردسازی ارزیابی شد. توسعه استانداردهای تخصصی، از الزامات مهم برای ارتقای کیفیت، ایمنی و قابلیت اعتماد خدمات و محصولات مرتبط با طب ایرانی و فرآورده‌های سنتی و طبیعی است و می‌تواند به ایجاد زبان مشترک میان مراکز علمی، تولیدکنندگان، نهادهای نظارتی و بازار کمک کند.

در حوزه فناوری نیز بازدید از مرکز صنعتی‌سازی نانوفناوری کاربردی (ICAN) و برگزاری دومین نشست با دبیر ستاد توسعه فناوری‌های نانو در دستور کار قرار گرفت. در این تعاملات، زمینه‌های همکاری مشترک در حوزه صنایع و فناوری نانو بررسی شد و ظرفیت‌های این فناوری برای کمک به توسعه محصولات و فرآیندهای مرتبط مورد توجه قرار گرفت.

در کنار این اقدامات، دبیرخانه و سامانه علم‌پژوهی طب ایرانی آغاز به کار کرده است. راه‌اندازی این ظرفیت می‌تواند به ساماندهی و تقویت فعالیت‌های پژوهشی، ایجاد ارتباط مؤثرتر میان پژوهشگران و مراکز علمی و فراهم کردن بستر مناسب برای توسعه پژوهش‌های هدفمند در حوزه طب ایرانی کمک کند.

حضور مؤثرتر در عرصه علمی بین‌المللی نیز با حمایت از راه‌اندازی دومین مجله تخصصی انگلیسی‌زبان بین‌المللی طب ایرانی با عنوان Complementary and Persian Medicine Reviews (CPMR) دنبال شده است. توسعه نشریات تخصصی بین‌المللی می‌تواند در معرفی ظرفیت‌های پژوهشی کشور، انتشار دستاوردهای علمی، افزایش ارتباط میان پژوهشگران داخلی و خارجی و تقویت حضور علمی طب ایرانی در مجامع بین‌المللی نقش‌آفرین باشد.

مجموع این اقدامات نشان می‌دهد که رویکرد ستاد توسعه علوم و فناوری‌های گیاهان دارویی و طب سنتی در دوره اخیر، صرفاً بر توسعه یک حوزه علمی یا حمایت از یک گروه از محصولات متمرکز نبوده، بلکه مجموعه‌ای از مؤلفه‌های حکمرانی، پژوهش، فناوری، تولید، مالکیت فکری، استانداردسازی، آموزش، ترویج، توسعه بازار و تعاملات بین‌المللی را به صورت هم‌زمان دنبال کرده است.

این مسیر با هدف ایجاد پیوند میان ظرفیت‌های علمی و فناورانه کشور و نیازهای واقعی صنعت و جامعه، تقویت نقش شرکت‌های دانش‌بنیان و مراکز علمی، ارتقای کیفیت و استاندارد فرآورده‌ها، صیانت از دارایی‌های فکری و فراهم کردن زمینه برای حضور رقابت‌پذیرتر طب ایرانی و محصولات گیاهی، طبیعی و سنتی در بازارهای داخلی و بین‌المللی در حال پیگیری است؛ مسیری که تحقق آن نیازمند تداوم همکاری میان دستگاه‌های اجرایی، نهادهای علمی، مراکز پژوهشی، بخش خصوصی و مجموعه‌های فناور کشور خواهد بود.