هرمزگان، استانی که نام آن سالها با تجارت دریایی، بنادر بزرگ و سواحل طولانی پیوند خورده، همواره یکی از مناطق حساس کشور در زمینه کنترل بیماری مالاریا نیز به شمار رفته است.
شرایط اقلیمی ویژه، گستردگی مرزهای دریایی، رفتوآمد گسترده مسافران و مهاجران و همچنین همجواری با کشورهای شرقی، موجب شده تا نظام سلامت این استان، همواره در حالت آمادهباش قرار داشته باشد.
اگرچه اجرای برنامههای گسترده مراقبتی، روند شیوع بیماری را در سالهای اخیر تا حد زیادی کنترل کرده ، اما کوچکترین غفلت میتواند شرایط را برای بازگشت دوباره این بیماری فراهم کند.
در چنین شرایطی، خانههای بهداشت، مراکز جامع سلامت، آزمایشگاهها، گروههای بیماریابی و کارشناسان بهداشت محیط، در خط مقدم مبارزهای قرار گرفتهاند که هدف نهایی آن، قطع زنجیره انتقال بیماری و تثبیت دستاوردهای سالهای گذشته است.
هرمزگان؛ استانی در معرض تهدید دائمی
معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان با اشاره به موقعیت جغرافیایی استان، گفت: هرمزگان به دلیل همجواری با کشورهای پاکستان و افغانستان و همچنین تردد گسترده اتباع خارجی، همواره در معرض خطر انتقال بیماری قرار دارد.
یحیی میرزاده اعلام کرد: در سال گذشته بیش از ۴۱ هزار نفر در قالب برنامه حذف مالاریا مورد غربالگری قرار گرفتند که بیش از ۲۴ هزار نفر از آنان را اتباع خارجی تشکیل میدادند. در نتیجه این پایشها، ۱۹۶ مورد ابتلا شناسایی و درمان شد.
به گفته وی، از ابتدای سال جاری نیز بیش از ۳۸ هزار نفر تحت بیماریابی قرار گرفتهاند که بیش از ۱۹ هزار نفر از آنان از اتباع غیرایرانی بودهاند و در این مدت ۱۷۸ مورد ابتلا شناسایی شده است.
میرزاده تأکید کرد: تمامی خدمات مرتبط با تشخیص، درمان و مراقبت از بیماران در مراکز درمانی استان به صورت رایگان ارائه میشود و این روند تا دستیابی کامل به اهداف برنامه حذف مالاریا ادامه خواهد داشت.
بندرعباس؛ نظارت مستمر برای جلوگیری از بازگشت بیماری
بندرعباس به عنوان بزرگترین شهر استان و مهمترین مرکز ارتباطی جنوب کشور، جایگاه ویژهای در برنامه کنترل مالاریا دارد. رئیس مرکز بهداشت بندرعباس با اشاره به اقدامات انجامشده در سه ماه نخست امسال میگوید: هزار و ۳۳۱ نمونهگیری از افراد مشکوک، مهاجران و افرادی که سابقه سفر به مناطق مرزی یا کشورهای مالاریاخیز داشتهاند، انجام شده است.
اصغر زائری خاطرنشان کرد: حفظ دستاوردهای برنامه حذف مالاریا بدون اجرای برنامههای مراقبتی مستمر امکانپذیر نخواهد بود؛ زیرا ورود حتی یک مورد ابتلا میتواند چرخه انتقال بیماری را دوباره فعال کند.
وی از شهروندان خواست: در صورت مشاهده علائمی مانند تب، لرز، سردرد و تعریق شدید، بهویژه پس از سفر به مناطق آلوده، در کوتاهترین زمان ممکن به مراکز درمانی مراجعه کنند.
میناب؛ منطقهای در خط مقدم بیماریابی
میناب نیز یکی از مهمترین کانونهای اجرای برنامه حذف مالاریا در هرمزگان محسوب میشود؛ منطقهای که به دلیل شرایط جغرافیایی، آبوهوای گرم و ارتباط گسترده با مناطق شرقی کشور، نیازمند مراقبتهای ویژه است.
رئیس مرکز بهداشت شهرستان میناب در این خصوص گفت: در سه ماه نخست سال جاری، ۹۰۰ نفر از گروههای پرخطر و افراد مشکوک تحت غربالگری قرار گرفتند.
حمیدرضا بهزادی با تشریح ابعاد مختلف این برنامه، بر اهمیت تشخیص سریع، درمان بهموقع، بیماریابی فعال و کنترل پشه ناقل تأکید کرد و گفت: در جریان این پایشها، ۲ مورد ابتلا شناسایی شد و هر دو بیمار نیز تحت درمان قرار گرفتند.
رئیس مرکز بهداشت میناب، ورود اتباع خارجی از کشورهای مالاریاخیز را یکی از مهمترین عوامل تهدیدکننده سلامت عمومی عنوان کرد و خواستار تقویت برنامههای مراقبتی شد.
در همین راستا، مجتبی رکنالدینی، کارشناس مسئول واحد پیشگیری و کنترل بیماریها، از اجرای برنامههای مکملی همچون تلهگذاری، سمپاشی و پایش مستمر جمعیت پشههای ناقل خبر داد.
وی بیان کرد: کنترل بیماری تنها با تشخیص بیماران امکانپذیر نیست و مجموعهای از اقدامات محیطی، آموزشی و بهداشتی باید همزمان اجرا شود.
شرق هرمزگان؛ نبردی دشوار در مناطق دوردست
پراکندگی روستاها، مسیرهای سختگذر و فاصله زیاد برخی مناطق از مراکز درمانی، شرق هرمزگان را به یکی از دشوارترین مناطق برای اجرای برنامه حذف مالاریا تبدیل کرده است.
رئیس دانشکده علوم پزشکی شرق هرمزگان نیز در این خصوص گفت: در یک سال گذشته، ۱۵ هزار و ۴۵۹ مورد بیماریابی در این منطقه انجام شده و ۱۱۷ بیمار مبتلا به مالاریا نیز شناسایی و درمان شدهاند.
رضا صفری خاطرنشان کرد: حضور میدانی نیروهای سلامت، عامل اصلی موفقیت برنامههای کنترلی در شرق استان بوده است.
وی تأکید کرد: فعالیت شبانهروزی کارشناسان حوزه سلامت در مناطق دورافتاده، نقش مهمی در کاهش موارد ابتلا داشته است.
پشهای کوچک و تهدیدی بزرگ
مالاریا یکی از شناختهشدهترین بیماریهای انگلی جهان به شمار میرود که عامل آن از طریق گزش پشه ماده آنوفل به انسان منتقل میشود. این پشه معمولاً در محیطهای مرطوب و آبهای راکد زندگی میکند و افزایش دما، رطوبت و تغییرات اقلیمی، شرایط مناسبی را برای تکثیر آن فراهم میسازد.
تبهای متناوب، لرز، سردرد، ضعف شدید، تعریق و کمخونی از مهمترین نشانههای بیماری به شمار میروند و تأخیر در درمان میتواند پیامدهای جبرانناپذیری برای بیماران به همراه داشته باشد.
افزایش دمای هوا، تغییر الگوهای بارندگی، توسعه سکونتگاههای حاشیهای و گسترش مهاجرت، زمینه را برای افزایش خطر شیوع بیماری فراهم کرده است.
از سوی دیگر، وجود آبهای راکد، نارسایی برخی زیرساختهای شهری و افزایش رفتوآمدهای مرزی، ضرورت اجرای برنامههای مراقبتی را بیش از گذشته آشکار کرده است.
مسئولیتی فراتر از نظام سلامت
مقابله با مالاریا، تنها وظیفه مراکز درمانی نیست و همه نهادها باید در این مسیر نقشآفرینی کنند. شهرداریها، دهیاریها، دستگاههای خدماترسان و حتی شهروندان میتوانند با پاکسازی محیط، جلوگیری از انباشت آبهای سطحی، رعایت اصول بهداشتی و مراجعه سریع به مراکز درمانی، سهم مهمی در کنترل بیماری داشته باشند.
در این میان، نقش آموزشهای عمومی نیز اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا آگاهیبخشی به مردم میتواند زمان تشخیص بیماری را کاهش دهد و احتمال انتقال آن را به حداقل برساند. سالها از روزگاری که مالاریا یکی از مهمترین دغدغههای نظام سلامت کشور بود، گذشته است، اما تجربه نشان میدهد که این بیماری هنوز جنوب کشورمان را ترک نکرده است.
هرمزگان اکنون در نقطه حساسی ایستاده است؛ نقطهای که در آن، موفقیت برنامههای گذشته باید با هوشیاری امروز و برنامهریزی برای آینده تکمیل شود؛ چرا که در اقلیم گرم و مرطوب جنوب، غفلت از بیماریهای واگیردار، میتواند پیامدهایی فراتر از مرزهای یک استان به همراه داشته باشد.
در چنین شرایطی، استمرار بیماریابی، افزایش نظارتهای محیطی، توسعه آموزشهای همگانی و تقویت زیرساختهای بهداشتی، مهمترین راهبردهایی هستند که میتوانند از دستاوردهای سالهای گذشته محافظت کنند و هرمزگان را یک گام دیگر به هدف حذف کامل مالاریا نزدیکتر سازند.
