همین یکی دو روز پیش، مصاحبهای دیدم از استادی صاحب نام که دربارۀ یک بیت مشهور تفسیری نادرست بیان میکند.
اول آن بیت را بخوانیم:
چو ایران نباشد تن من مباد بدین بوم و بر زنده یک تن مباد
سخن من الان این نیست که این بیت الحاقی است و نسخهشناسان و شاهنامه پژوهان در اصالت انتساب آن به فردوسی حرف دارند.
نکته این جاست که آن استاد صاحب نام میگوید سخن این بیت غیر انسانی است؛ یعنی چه که اگر ایران نباشد هیچ انسانی در این سرزمین زنده نماند؟
بحث من دربارۀ موضوع وطن دوستی و حدود آن و اولویت زندگی فردی و اجتماعی بر آرمانگرایی هم نیست که به هر حال بحثی دراز دامن است و هر جنبۀ آن طرفدارانی دارد.
حرف من این است که زبان شعر، زبان اسطوره و زبان حماسه، غالباً رویکرد عاطفی و بلاغی دارد و منطق آن با منطق معمولی و استدلال عقلی و علمی فرق بنیادین دارد.
بی توجهی سهوی و عمدی به این نکتۀ ساده زمینهساز تفسیرهای نادرست از شعر است. …
