اصلاح یارانه و بازار انرژی را نباید صرفاً پروژهای برای واقعیکردن قیمت بنزین، کاهش مصرف یا جبران کسری بودجه تلقی کرد. اگر قرار است هزینه سیاسی و اجتماعی یک اصلاح بزرگ پذیرفته شود، منابع آزادشده از آن نیز باید به یک برنامه توسعهای و اجتماعی بلندمدت متصل باشد. از این منظر، اصلاح انرژی باید همزمان سه هدف را دنبال کند: در کوتاهمدت از طریق بازتوزیع نقدی هدفمند از خانوارهای کمدرآمد حمایت کند و فقر را کاهش دهد؛ در میانمدت منابع لازم برای بهینهسازی مصرف انرژی و توسعه زیرساختها را فراهم سازد؛ و در بلندمدت بخشی از ثروت انرژی را به داراییهای مولدی تبدیل کند که عواید آنها بتواند پایه مالی یک نظام جامع تأمین اجتماعی را تقویت کند.
ضرورت هدف سوم با تحول جمعیتی ایران اهمیت بیشتری پیدا میکند. خاورمیانهای که در بخش بزرگی از قرن بیستم با جمعیت جوان شناخته میشد، در دهههای آینده با ساختار جمعیتی کاملاً متفاوتی مواجه خواهد شد. برآوردهای جمعیتی سازمان ملل نشان میدهند که سالمندی در منطقه بهطور قابلتوجهی افزایش خواهد یافت و ایران یکی از کشورهایی است که این گذار در آن سریع خواهد بود. افزایش سن جمعیت فقط یک تحول جمعیتشناختی نیست؛ پیامد مستقیم آن افزایش فشار بر نظامهای بازنشستگی، درمان و مراقبت سالمندی، در کنار کندشدن رشد جمعیت در سن کار است. بنابراین، مسئله تأمین اجتماعی باید از هماکنون بخشی از طراحی سیاست انرژی همراستا با سیاست های توسعه ای کلان کشور باشد.
این تحول یک مسئله بیننسلی نیز ایجاد میکند. ادامه توزیع بخش بزرگی از رانت منابع طبیعی از طریق انرژی ارزان یا تبدیل تمام آن به سهمیههای قابلفروش، در عمل به معنای تبدیل ثروت طبیعی به مصرف و درآمد جاری نسل حاضر است. در مقابل، یک اصلاح توسعهگرا باید بخشی از همین ثروت را به دارایی مولد تبدیل کند تا نسلهایی که در آینده با جامعهای سالمندتر روبهرو خواهند شد نیز از آن برخوردار شوند. بنابراین، سؤال اصلی نباید فقط این باشد که یارانه بنزین چگونه میان مردم توزیع شود، بلکه باید پرسید ثروت حاصل از اصلاح انرژی چگونه میان مصرف امروز و امنیت اقتصادی فردا تقسیم شود.
در کوتاهمدت، بخشی از منابع اصلاح ناگزیر باید مستقیماً به خانوارها بازگردد. افزایش قیمت انرژی میتواند از طریق هزینه سوخت، حملونقل و قیمت کالاها بر …
