به گزارش سرویس بینالملل جماران، «مرکز خاورمیانه مالکوم کر–کارنگی» در تحلیلی به بررسی ابعاد و پیامدهای «پیمان مکه» میان ترکیه، عربستان و پاکستان و نقش آن در شکلگیری یک نظم امنیتی جدید در منطقه پرداخت و نوشت: ترکیه، عربستان و پاکستان در ۷ اوت ۲۰۲۶ «توافق مکه» برای دفاع مشترک را امضا کردند. اگرچه متن کامل توافق هنوز منتشر نشده، این پیمان را میتوان تلاشی از سوی سه قدرت منطقهای برای جلوگیری از شکلگیری خلأ امنیتی جدید در خلیج فارس، پس از جنگ آمریکا و ایران دانست. این توافق در شرایطی شکل گرفت که جنگ و تحولات پیرامونی آن، کارآمدی نظم امنیتی تحت رهبری آمریکا را با پرسشهای جدی مواجه کرده است.
چرا توافق مکه شکل گرفت؟
پس از فروپاشی آتشبس در آوریل و ازسرگیری درگیریها، کنترل ایران بر تنگه هرمز نخستین نشانه فروپاشی نظم امنیتی پیشین بود. ایران برای نخستینبار از اهرم فشاری با چنین وزن راهبردی استفاده کرد. همزمان، حملات موشکی و پهپادی ایران به پایگاههای آمریکا در عربستان و دیگر کشورهای خلیج فارس، آسیبپذیری کشورهایی را آشکار کرد که برای امنیت منطقهای به واشنگتن متکی بودند. از نگاه ریاض، واکنش به این وضعیت ضروری بود.
ترکیه و پاکستان نیز خیلی زود به عربستان پیوستند. برای بسیاری در خلیج فارس، حضور نظامی آمریکا دیگر تنها یک تضمین امنیتی نیست، بلکه میتواند به باری برای کشورهای منطقه تبدیل شود. آنکارا و اسلامآباد این وضعیت را فرصتی برای ایجاد ترتیبی امنیتی در کنار یا جایگزین چتر امنیتی آمریکا دیدند. حذف هر دو کشور از پروژه «کریدور اقتصادی هند–خاورمیانه–اروپا» نیز باعث شد یک نظم امنیتی منطقهای جدید را فرصتی برای منافع اقتصادی، حضور در مسیرهای توسعه جهانی و جذب سرمایه سعودی برای تقویت صنایع دفاعی خود ببینند.
پایه این توافق به پیمان دفاعی راهبردی عربستان و پاکستان بازمیگردد که در سپتامبر ۲۰۲۵ امضا شد و بر اساس آن حمله به یکی از دو کشور، حمله به هر دو تلقی میشود. توافق مکه نیز دشمن مشخصی را نام نمیبرد و همین ابهام راهبردی به سه کشور اجازه میدهد آن را توافقی برای ثبات منطقهای …
