احسان هوشمند، نویسنده و پژوهشگر، در گفتگویی با انصاف نیوز با اشاره به اشغال ایران توسط نیروهای متفقین در سوم شهریور ۱۳۲۰ گفت: هنوز این پرسش بهطور جدی بررسی نشده که آیا اشغال ایران در جریان جنگ جهانی دوم اجتنابناپذیر بود یا دستگاه دیپلماسی و سیاسی کشور میتوانست با اتخاذ تدابیر دیگری از اشغال یا دستکم از شدت پیامدهای آن جلوگیری کند.
آقای هوشمند میگوید: افزون بر وجه علمی و تاریخی مربوط به اشغال ایران در سوم شهریورماه ۱۳۲۰، که نیازمند تدقیق و بررسی بیشتر و عمیق علمی است این پیام راهبردی هم لازم است مورد توجه قرار گیرد که در شرایط حساس نوع رویکرد نظم سیاسی مستقر و مقامات و رجال کشور می تواند نافی امنیت کشور یا تداوم ثبات و امنیت کشور باشد.
او ادامه دادد اداره کشور نباید تابع قضا و قدر و باری به جهت بودن تصمیم های اساسی باشد و شهریور بیست به ما یادآور می شود که مخاطرات را می توان با عقلانیت پشت سر گذاشت در غیر این صورت گریزی از اشغال کشور و ویرانی نخواهد بود.
این پژوهشگر گفت: حدود ۸۵ سال از اشغال ایران در جریان جنگ جهانی دوم میگذرد و درباره این رویداد آثار و تحقیقات فراوانی منتشر شده، اما همچنان یکی از پرسشهای مهم و کمتر بررسیشده این است که آیا اشغال ایران اجتنابناپذیر بود یا امکان جلوگیری از آن وجود داشت.
آقای هوشمند با بیان اینکه در چند دهه گذشته و با گذشت نزدیک به ۹ دهه، این موضوع به اندازه کافی بررسی نشده است، گفت: لازم است اسناد مربوط به عملکرد دستگاه دیپلماسی ایران در آن دوره بیشتر مورد مطالعه قرار گیرد؛ از جمله اینکه دیپلماتهای ایران در روسیه، آلمان، آمریکا، انگلستان و سایر کشورها چه ارزیابیهایی از شرایط داشتند و چه توصیههایی به رضا شاه و دولت ارائه میکردند.
او همچنین بر ضرورت بررسی عملکرد دستگاه سیاست خارجی ایران تأکید کرد و گفت: باید مشخص شود که این دستگاه تا چه اندازه پیچیدگی اوضاع بینالمللی و مخاطرات پیش روی کشور را درک کرده بود و آیا هشدارهای لازم بهموقع به مقامات داده شده بود یا نه و مقامات در برابر این هشدارها آیا اقداماتی را تدارک دیده بودند یا خیر؟ هشدار دیپلماتها و واکنش رضا شاه
این پژوهشگر با اشاره به برخی اسناد تاریخی گفت: شواهدی وجود دارد که برخی دیپلماتهای ایران، از جمله سفیر ایران در روسیه، …
