موتورسیکلتسواری زنان در ایران بهصراحت در قانون ممنوع نشده است، اما از آنجا که برای زنان گواهینامه موتورسیکلت صادر نمیشود، پلیس تردد آنها را بدون گواهینامه تلقی میکند. در تبصره ماده ۲۰ قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی مصوب ۱۳۸۹، صدور گواهینامه موتورسیکلت برای «مردان» بر عهده نیروی انتظامی گذاشته شده است. از آنجا که در متن قانون تنها از مردان نام برده شده، پلیس راهور تاکنون برای زنان گواهینامه موتورسیکلت صادر نکرده است. همچنین رانندگی بدون گواهینامه میتواند مشمول ماده ۷۲۳ قانون مجازات اسلامی شود.
با این حال، آیا میتوان تعداد زیادی از علاقهمندان به موتورسیکلتسواری را که ممنوعیت صریحی برای این کار در قانون وجود ندارد، همچنان از دریافت گواهینامه محروم کرد؟ به نظر میرسد موتورسیکلتسواری زنان حالا به یک مطالبه اجتماعی تبدیل شده و برای آن باید راهحلی قانونی و اجرایی پیدا کرد.
دولت نیز در این زمینه وعدههایی داده است. هیئت وزیران در بهمن ۱۴۰۴ مصوبهای را درباره صدور گواهینامه موتورسیکلت برای زنان و آموزش آنها توسط مربیان زن تصویب کرد. وزارت کشور نیز در مرداد ۱۴۰۵ اعلام کرد که موانع قانونی و فقهی این موضوع برطرف شده و نظر مثبت فقها نیز وجود دارد. با این حال، روند اجرایی صدور گواهینامه هنوز آغاز نشده و این موضوع همچنان میان وعدهها، هماهنگی میان دستگاهها و برخی مقاومتها معطل مانده است.
نبود گواهینامه میتواند پیامدهای دیگری هم داشته باشد. در صورت وقوع تصادف، نداشتن گواهینامه ممکن است روند استفاده از پوشش بیمه شخص ثالث و پرداخت خسارت را با مشکل مواجه کند. از سوی دیگر، تا زمانی که آموزش رسمی و استاندارد برای زنان موتورسوار به شکل گسترده فراهم نشود، احتمال افزایش خطر تصادف وجود دارد؛ موضوعی که با توجه به آسیبپذیری بیشتر موتورسواران در تصادفات، اهمیت بیشتری پیدا میکند.
یکی از چالشهای اصلی در این زمینه، نگاههای سنتی و برخی دیدگاههای مذهبی است که موتورسیکلتسواری زنان را ناپسند یا مغایر با عفت میدانند. با این حال، برخی مقامات قضایی و فقها نیز اعلام کردهاند که برای موتورسیکلتسواری زنان منع شرعی ذاتی وجود ندارد.
در کنار این مسائل، زنان موتورسوار گاهی با مزاحمتهای خیابانی، متلکگویی و حتی رفتارهای خطرناک برخی رانندگان مواجه میشوند؛ از جمله اقداماتی که میتواند آنها را هنگام رانندگی دچار خطر کند. با فراگیر شدن این پدیده و افزایش حضور زنان در خیابانها، انتظار میرود چنین رفتارهایی نیز کاهش پیدا کند.
از سوی دیگر، بازار موتورسیکلتهای برقی، بهویژه اسکوترهای برقی و مدلهای وسپانما، در حال گسترش است. پلیس تأکید کرده که این وسایل نیز در صورت برخورداری از ویژگیهای وسایل نقلیه موتوری، نیازمند گواهینامه هستند. به گفته سردار محمدباقر سلیمی، معاون عملیات پلیس راهور، میان موتورسیکلت برقی، اسکوتر و سایر وسایل نقلیه موتوری از این نظر تفاوتی وجود ندارد و استفاده از آنها مستلزم داشتن گواهینامه است.
البته برخی از این اسکوترهای برقی سرعت بالایی ندارند و حتی در مواردی شمارهگذاری نمیشوند؛ با این حال، از نگاه پلیس، معیار اصلی نوع نیروی محرکه وسیله و حرکت آن بدون نیاز به رکابزدن است و همین موضوع میتواند آن را در دسته وسایل نقلیه موتوری قرار دهد.
حالا نگاهها به دولت و دستگاههای مسئول است تا به وعدههای خود عمل کنند و برای این مطالبه اجتماعی، راهکاری روشن، قانونی و اجرایی ارائه دهند. زنان بیش از گذشته میخواهند موتورهایی را برانند که نهتنها متعلق به خودشان است، بلکه خودشان نیز پشت فرمان آن مینشینند.
