گروهی از پژوهشگران دانشگاه سیدنی استرالیا و دانشگاه گلاسگو اسکاتلند میگویند برخلاف دیدگاه رایج که مصرف گوشت و دیگر غذاهای حیوانی را عامل مهم رشد مغز انسان میداند، این قندها و کربوهیدراتهای موجود در مواد غذایی مانند میوه، عسل و بعدها نشاستههای پختهشده بودهاند که ممکن است نقش تعیینکنندهای در بزرگشدن مغز انسان طی چهار میلیون سال گذشته داشته باشند.
اندازه مغز نیاکان انسان در طی چهار میلیون سال گذشته تقریبا پنج برابر افزایش یافت و از حدود ۳۰۰ گرم در خویشاوندان اولیه انسان مانند «جنوبیکپی عفاری» به حدود ۱۵۰۰ گرم در انسان امروزی، «انسان خردمند» رسید.
یافتههای این پژوهش دیدگاه متفاوتی درباره نظریه دیرینه و قدیمی درباره نقش محوری مصرف گوشت در تکامل انسان ارائه میکند.
مغز انسان، با وجود اینکه تنها ۲ درصد از وزن بدن یک فرد بالغ را تشکیل میدهد، حدود یکپنجم انرژی مصرفی بدن در حالت استراحت را به خود اختصاص میدهد؛ این سهم در کودکان خردسال میتواند به دو سوم برسد. سوخت مغز چیست؟ و چرا کودکان به خوراکیهای شیرین علاقه دارند؟
سوخت اصلی و مورد استفاده مغز، گلوکز است. اگرچه بدن میتواند بخشی از گلوکز مورد نیاز خود را از منابع دیگر تولید کند، اما این فرایند محدود و ناکارآمد است. بنابراین، انسانهای اولیه به منبع غذایی پایدار و مستمری از این قند نیاز داشتند. این مطالعه میتواند توضیح دهد که چرا انسانها، بهویژه کودکان، تا این حد به خوراکیهای شیرین علاقه دارند.
پروفسور جنی برند-میلر از دانشگاه سیدنی، نویسنده اصلی این پژوهش، میگوید که «مغز انسان در مقایسه با اندازه بدن ما بهطور غیرمعمولی بزرگ است و به مقادیر قابلتوجهی انرژی نیاز دارد.»
او افزود: «گلوکز منبع اصلی انرژی مغز است و در بخش عمدهای از تاریخ تکامل انسان، این گلوکز از کربوهیدراتهای موجود در مواد غذایی مانند میوه و عسل تامین میشده است.» بررسی رژیمهای غذایی اجداد انسانها چه چیزی را نشان داد؟
نویسندگان این پژوهش محاسبه کردند که مغز، گلبولهای قرمز، کلیهها و بافتهای تولیدمثل انسان در مراحل مختلف تکامل بشر به چه میزان گلوکز نیاز داشتهاند.
آنها سپس این میزان نیاز را با مقدار احتمالی کربوهیدرات در رژیم غذایی نیاکان انسان مقایسه کردند؛ از رژیمهای شبیه به رژیم «شامپانزهها» که عمدتا بر غذاهای گیاهی متکی بود تا رژیم غذایی جوامع «شکارگر-گِردآور» امروزی در مناطق گرمسیر که سهم بیشتری از غذاهای حیوانی داشت.
نتایج نشان میدهد نیاز روزانه بزرگسالان به گلوکز، بسته به جنسیت و وضعیت تولیدمثل، حدود ۱۵۰ تا ۲۵۰ گرم بوده است و کودکان خردسال نیز به حدود ۱۲۵ گرم گلوکز در روز نیاز داشتهاند.
انسانتباران اولیه احتمالا بخش قابلتوجهی از این نیاز را از میوه تامین میکردند و بیش از ۶۵ درصد انرژی مورد نیازشان را از قندها به دست میآوردند.
بعدتر، با تسلط انسان بر آتش، نشاستههای پختهشده در کنار قندها و پروتئین به یکی از منابع اصلی تامین گلوکز تبدیل شدند.
پروفسور برند-میلر گفت: «مردم اغلب کربوهیدراتها را نان و غلات میدانند، اما در بیشتر دوره تکامل انسان، کربوهیدراتها از میوهها، عسل و مواد غذایی گیاهی زیرزمینی تامین میشدند.»
او افزود: «قدیمیترین شواهد آسیاب کردن دانهها به ۶۵ هزار سال پیش بازمیگردد که نخستین شواهد از استفاده از سنگهای آسیاب برای تهیه آرد را میبینیم.»
پژوهشگران برای تایید این دیدگاه به شواهد و سرنخهایی از دندانهای فسیلشده، نسبت ایزوتوپها در بقایای باستانی، توانایی دید رنگی متناسب با تشخیص میوههای رسیده و سازگاریهای ژنتیکی مرتبط با سوختوساز و چشایی قند اشاره میکنند.
پژوهشگران معتقدند نوسان فصلی در دسترسی به میوه و عسل ممکن است رفتار انسانتباران در جستوجوی غذا را شکل داده باشد و در برخی موارد حتی به انقراض گروههایی از انسانتباران که توانایی کمتری در تامین کربوهیدرات کافی داشتند، کمک کرده باشد.
این یافتهها اهمیت گوشت را در رژیم غذایی انسان نادیده نمیگیرند، اما نشان میدهند قند باید جایگاه بسیار پررنگتری در روایت چگونگی انسان شدن ما و همچنین در درک مشکلات امروزی مرتبط با بیماریهای ناشی از رژیم غذایی داشته باشد.
این یافتهها اهمیت گوشت را در رژیم غذایی انسان نادیده نمیگیرند، اما نشان میدهند قند باید جایگاه بسیار پررنگتری در روایت چگونگی انسان شدن ما و همچنین در درک مشکلات امروزی مرتبط با بیماریهای ناشی از رژیم غذایی داشته باشد. برداشتی نو از سبک رژیم غذایی پالئو
پروفسور برند-میلر گفت: «درک نقش کربوهیدراتها در کنار گوشت، چربی و پروتئین، تصویر کاملتری از مسیر تکامل انسان ارائه میدهد.»
او گفت: «پژوهش ما نشان میدهد که قندها و نشاستهها ممکن است در شکلگیری روند تکامل مغز انسان و بسیاری از ویژگیهایی که ما را انسان میکنند، نقش داشته باشند.»
این یافتهها همچنین برداشت تازهای از رژیم غذایی پرطرفدار «پالئو» یا همان رژیم غذایی پارینهسنگی یا غارنشینان ارائه میکند.
به گفته این پروفسور «شواهد نشان میدهد که غذاهای سرشار از کربوهیدرات به تامین انرژی مورد نیاز مغزهای در حال رشد ما کمک کردهاند.»
او توصیه کرد که «بهجای پرهیز از کربوهیدراتها، بهتر است منابع سالم و باکیفیت آنها مانند میوههای کامل، حبوبات و غلات مغذی انتخاب شوند و انواع گوناگون کربوهیدراتها در یک رژیم غذایی متعادل گنجانده شوند.»
یافتههای این پژوهش در نشریه علمی Science منتشر شده است.
