کیومرث یزدانپناه، استاد ژئوپلیتیک دانشگاه تهران، در گفتوگو با برنا درباره پیمان دفاعی میان عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان موسوم به «توافق مکه» اظهار کرد: توافقی که اخیراً میان سه کشور عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان تحت عنوان توافق مکه منعقد شده است، در این مقطع زمانی و در شرایطی که منطقه جنوب غرب و غرب آسیا عمیقترین دوره بحرانی خود را سپری میکند، میتواند حاوی پیامهای خاص خود باشد. هرچند در عرف رایج روابط میان کشورها، اتخاذ چنین پیمانهایی موضوعی عجیب و استثنایی نیست و امروزه نیز با توجه به شتاب و پیچیدگی تحولات نظام بینالملل و تغییر روابط میان کشورها و جایگزین شدن مؤلفههای اثرگذار جدید، بسیاری از کشورها تمایل دارند در قالب اتحادهای جمعی به سمت ایجاد کمربندهای امنیتی مشترک حرکت کنند و این موضوع در ذات خود و در کلیت، امر مثبتی است.
وی ادامه داد: با این حال، اینکه توافق امنیتی میان ترکیه، پاکستان و عربستان سعودی را توافقی علیه ایران بدانیم، به نظر من هنوز برای چنین قضاوتی زود است. شاید سران سه کشور با توجه به تجربهای که از جنگ اخیر آمریکا و اسرائیل علیه ایران و هدف قرار گرفتن بسیاری از کشورهای عربی توسط ایران به دست آمده، یکی از اهداف خود را انتقال پیامی محترمانه به ایران قرار داده باشند مبنی بر اینکه در صورت آغاز دوباره جنگ، عربستان سعودی میتواند خط قرمز تلقی شود.
یزدانپناه تصریح کرد: یکی از بندهای این توافق بر دفاع مشترک و دفاع سهجانبه متمرکز است؛ به این معنا که حمله به هر یک از کشورها، حمله به هر سه کشور تلقی میشود و دفاع از کشوری که مورد هدف قرار گرفته است، برای دو کشور دیگر نیز الزامآور خواهد بود. با این حال، اینکه مفاد توافقنامه تا چه اندازه الزامآور است و آیا دفاع جمعی را برای سه کشور توجیه میکند یا خیر، بهطور مشخص روشن نیست و همین مسئله، استنباط برخی مبنی بر اینکه هدف اصلی این توافقنامه مقابله با ایران است را زیر سؤال میبرد.
وی گفت: تقویت بازدارندگی جمعی در شرایط فعلی مهمترین انگیزهای بوده که این سه کشور را به سمت چنین توافقی سوق داده است، اما مسئله مهمتر این است که این سه کشور با چه شرایطی، چه الزامات جغرافیایی و چه اشتراکات ژئوپلیتیکی دست به چنین توافقی زدهاند. آیا توافق مکه یک الزام روز بوده که این سه کشور را به سمت …
