اقتصاد۲۴- بحران ژئوپلیتیکی ۱۴۰۴-۱۴۰۵ از نگاه گزارش اتاق تهران فقط یک درگیری نظامی نبود. این بحران به فرصتی برای سنجش میزان تابآوری شبکه تجارت غذایی ایران تبدیل شد. به اعتقاد پژوهشگران، اهمیت این رخداد در آن است که برای نخستین بار دو مسیر اصلی تأمین غذای ایران، یعنی کریدور دریایی وابسته به امارات و تنگه هرمز و کریدور زمینی ترکیه، همزمان در معرض آزمون قرار گرفتند و تفاوت عملکرد آنها، تصویری روشن از نقاط قوت و ضعف ساختار تجارت غذایی کشور ارائه داد. سه مقطع از یک بحران
اتاق تهران برای تحلیل پیامدهای بحران، آن را به سه مرحله تقسیم میکند. مرحله نخست از نهم اسفند ۱۴۰۴ و همزمان با آغاز درگیریهای نظامی آغاز شد که به سرعت از حوزه امنیتی فراتر رفت و شبکه حملونقل و تجارت منطقهای را نیز تحت تأثیر قرار داد. مرحله دوم از اسفند ۱۴۰۴ تا اردیبهشت ۱۴۰۵ ادامه داشت که محدودیت در تردد دریایی، آغاز محاصره دریایی و اختلال در عبور کشتیها از تنگه هرمز، هزینه حملونقل را افزایش داد، زمان ترانزیت را طولانیتر کرد و دسترسی به کالاهای اساسی و نهادههای کشاورزی را دشوارتر ساخت. در نهایت، مرحله سوم با برقراری آتشبس در خرداد ۱۴۰۵ آغاز شد که گزارش از آن با عنوان «ثبات شکننده» یاد میکند. هرچند تردد دریایی تا حدودی بهبود یافت، اما تداوم تنشهای منطقهای نشان میدهد مسیرهای تجاری هنوز به ثبات عملیاتی پایدار نرسیدهاند.
به باور نویسندگان گزارش، اهمیت این بحران تنها در وقوع جنگ نیست، بلکه در این واقعیت نهفته است که ساختار تجارت غذایی ایران برای نخستین بار در برابر یک شوک ژئوپلیتیکی گسترده محک خورد. شواهد نشان میدهد کانال دریایی امارات که به عبور از تنگه هرمز وابسته است، بیشترین آسیب را از اختلالهای منطقهای متحمل شد، در حالی که مسیر زمینی ترکیه توانست بخش عمده جریان تجارت، بهویژه صادرات غلات و نهادههای کشاورزی، را حفظ کند. با این حال، اتاق تهران تأکید میکند این برتری نباید به معنای مصونیت دائمی مسیر ترکیه تلقی شود، زیرا تابآوری تجارت خارجی ایران بیش از آنکه محصول ظرفیتهای ثابت باشد، حاصل سازوکارهای تطبیقی دولت و بخش خصوصی در مواجهه با شوکهاست.
بحران چگونه به سفره مردم رسید؟
گزارش تأکید میکند پیامدهای بحران به تجارت خارجی محدود نماند و به سرعت …
