[منوچهر دین‌پرست] وقتی هنر کالای لوکس می‌شود

از یکی دو روز پیش خبری در فضای رسانه‌ای منتشر شد مبنی بر این‌که قیمت بلیط یکی از نمایش‌های تئاتر به پنج میلیون تومان رسیده است. باید صادقانه بگویم که برای من شخصاً چندان اهمیتی ندارد بلیط این تئاتر مشخص چند تومان قیمت خورده است؛ آنچه اهمیت دارد، معنایی است که این رقم در دل خود حمل می‌کند.

این قیمت‌ها، فارغ از این‌که درباره کدام اثر و کدام گروه هنری صحبت می‌کنیم، سرآغاز یک اتفاق نامبارک در عرصه هنر و فرهنگ کشور است؛ اتفاقی که اگر به آن بی‌توجهی شود، به‌تدریج فرهنگ را از کالایی عمومی به کالایی لوکس و طبقاتی تبدیل خواهد کرد.

این نخستین بار نیست که به این موضوع اشاره می‌کنم. چندی پیش در همین ستون تذکر داده بودم که قیمت کتاب خانلری درباره حافظ به چهار میلیون تومان رسیده است، رقمی که برای یک کتاب پژوهشی، هرچند ارزشمند، اما به‌شدت نگران‌کننده است. اکنون نیز شاهدیم که قیمت بلیط کنسرت‌های موسیقی از مرز یک میلیون تومان عبور کرده است. در این میان، تنها کالای فرهنگی که همچنان قیمتی نسبتاً مردمی دارد، بلیط سینماست؛ آن هم نه به این دلیل که سینماگران یا صاحبان سینماها تمایلی به افزایش قیمت ندارند، بلکه به این دلیل که نظارت صنفی و سازمانی بر آن اجازه افزایش بی‌رویه قیمت را نمی‌دهد. این نکته به‌تنهایی نشان می‌دهد که وقتی نظارتی وجود نداشته باشد، بازار کالاهای فرهنگی بی‌محابا به سمت گران‌شدن حرکت می‌کند.

باید تأکید کنم که این روند افزایش قیمت در حوزه فرهنگ، خطرناک است. وقتی تعدادی سلبریتی را دور هم جمع می‌کنیم تا یک تئاتر روی صحنه ببرند، و سپس قشر مرفه جامعه را با تبلیغات گسترده به سالن‌های نمایش می‌کشانیم تا پول گزافی از این راه به دست آوریم، به گمان من این دیگر کار فرهنگی نیست؛ این نوعی کسب‌وکار سرگرمی‌محور برای طبقه‌ای خاص است که تصادفاً در قالب هنر عرضه می‌شود. کار فرهنگی واقعی زمانی معنا پیدا می‌کند که دایره مخاطبانش هرچه گسترده‌تر باشد، نه آن‌که به حلقه‌ای بسته از افراد متمکن محدود شود.

حاکمیتی که برای خود شعارهای فرهنگی و عدالت‌محور تعریف کرده، باید در عمل نیز عموم جامعه را در سیاست‌گذاری‌های فرهنگی در نظر بگیرد. فرهنگ باید برای همه مردم باشد، …