[سمانه غیبی] کلاف سردرگم بنزین

تقریباً هر بار که مصرف بنزین بالا می‌رود، یک بحث آشنا در سطح رسانه‌ها و افکار عمومی آغاز می‌شود: قیمت بنزین باید افزایش پیدا کند یا نه؟ مدتی درباره آن صحبت می‌کنیم، موافقان از فاصله قیمت با هزینه واقعی می‌گویند، مخالفان از فشار بر معیشت مردم، و در نهایت مسأله‌ای که قرار بود درباره «مصرف» باشد به مناقشه‌ای درباره «قیمت» تبدیل می‌شود.

اما شاید مشکل دقیقاً از همین‌جا آغاز می‌شود. ما بنزین را فقط هنگام سوخت‌گیری مصرف نمی‌کنیم. بخشی از مصرف بالای امروز، سال‌ها قبل و زمانی شکل گرفته که خودروی پرمصرف تولید کرده‌ایم، حمل‌ونقل عمومی را به اندازه نیاز شهرها توسعه نداده‌ایم، ناوگان فرسوده را دیر نوسازی کرده‌ایم و سبد سوخت حمل‌ونقل را تقریباً به یک محصول وابسته نگه داشته‌ایم.

راننده آخرین حلقه این زنجیره است، نه تمام آن. این البته به معنای بی‌اهمیت بودن قیمت نیست. کالایی که قیمت آن برای مدت طولانی تقریباً هیچ علامتی از کمیابی و هزینه تأمینش به مصرف‌کننده نمی‌دهد، طبیعتا با دشواری بیشتری مدیریت می‌شود. نمی‌توان از یک طرف درباره رشد مصرف و هزینه واردات بنزین نگران بود و از طرف دیگر تصور کرد قیمت برای همیشه می‌تواند از این معادله خارج بماند.

اصلاح قیمت زمانی بخشی از راه‌حل است که جای تمام راه‌حل‌های دیگر ننشیند. اگر خودرویی به دلیل فناوری قدیمی چند لیتر بیشتر از یک خودروی متعارف مصرف می‌کند، نمی‌توان تمام مسئولیت این اتلاف را با گران کردن بنزین به صاحب آن منتقل کرد؛ به‌خصوص وقتی همان مصرف‌کننده برای خرید خودروی کم‌مصرف‌تر نیز انتخاب‌های محدودی دارد. سیاستگذاری بنزین اگر از سیاستگذاری خودرو جدا شود، بخشی از صورت مسأله را عمداً ندیده است.

به همین دلیل واردات خودروهای کم‌مصرف، هیبریدی و برقی را نباید صرفاً موضوعی مربوط به رقابت در بازار خودرو دانست. این سیاست مستقیماً با امنیت انرژی کشور ارتباط دارد. همان‌طور که اصلاح صنعت خودروسازی داخلی نیز دیگر فقط مطالبه‌ای درباره کیفیت یا رضایت مشتری نیست؛ خودروی پرمصرف، سال‌ها پس از خروج از کارخانه همچنان برای کشور هزینه انرژی ایجاد می‌کند.حمایت از تولید داخل زمانی معنا دارد که در نهایت به محصول رقابت‌پذیرتر و کم‌مصرف‌تر برسد. اگر نتیجه حمایت طولانی‌مدت، خودرویی باشد که سوخت بیشتری مصرف می‌کند و هزینه اضافی …