به گزارش خبرنگار خبرگزاری دانشجو، در روزهای اخیر، نوعی از محتوای بهظاهر سرگرمکننده در فضای مجازی رواج یافته که با استفاده از عناصر سادهای مانند میوهها، اشیاء یا حتی حیوانات، داستانهایی از خیانت و بیوفایی را بازنمایی میکند. این تولیدات که اغلب در قالب ویدیوهای کوتاه و طنزگونه منتشر میشوند، در لایههای عمیقتر خود حامل پیامهایی هستند که میتوانند نگرش کاربران، بهویژه جوانان، را نسبت به روابط انسانی دچار تغییر کنند. پرسش اصلی این است که آیا این موج، صرفاً یک سرگرمی بیضرر است یا بهتدریج در حال بازتعریف یک رفتار ناپسند بهعنوان امری عادی در جامعه است؟ سرگرمی یا بازتولید یک الگوی مخرب؟
در نگاه اول، کلیپهایی که در آنها مثلاً یک «سیب» به «هلو» خیانت میکند یا اشیاء بیجان درگیر روابط احساسی و خیانتآلود میشوند، صرفاً محتوایی طنز و خلاقانه به نظر میرسند. تولیدکنندگان این آثار معمولاً با بهرهگیری از تکنیکهای ساده تصویری و روایتهای کوتاه، سعی دارند مخاطب را سرگرم کنند و در این مسیر نیز موفق بودهاند؛ چرا که این ویدیوها میلیونها بازدید و اشتراکگذاری را به خود اختصاص دادهاند.
اما کارشناسان حوزه رسانه و جامعهشناسی معتقدند تکرار این نوع روایتها میتواند به نوعی «عادیسازی» منجر شود. وقتی کاربر، بهویژه در سنین نوجوانی، بهطور مداوم با داستانهایی مواجه میشود که خیانت را بهعنوان بخشی رایج از روابط نشان میدهد، بهتدریج حساسیت خود را نسبت به زشتی این رفتار از دست میدهد. این همان نقطهای است که سرگرمی، به بازتولید یک الگوی مخرب تبدیل میشود.
از سوی دیگر، الگوریتمهای شبکههای اجتماعی نیز به این روند دامن میزنند. محتوایی که بازدید و تعامل بیشتری دارد، بیشتر دیده میشود و در نتیجه تولیدکنندگان نیز به سمت ساخت و تکرار همان مضامین سوق پیدا میکنند. در این چرخه، مفهوم خیانت نهتنها بازنمایی میشود، بلکه بهصورت غیرمستقیم تقویت نیز میگردد. شکلگیری بیاعتمادی در روابط انسانی
یکی از مهمترین پیامدهای گسترش چنین محتواهایی، تأثیر آن بر ذهنیت عمومی نسبت به روابط عاطفی است. در بسیاری از این کلیپها، اینگونه القا میشود که خیانت رفتاری رایج و تقریباً اجتنابناپذیر است؛ بهگونهای که همه خیانت میکنند. این گزاره، اگرچه در واقعیت تعمیمپذیر نیست، اما تکرار مداوم آن میتواند به شکلگیری یک باور غلط در ذهن مخاطبان منجر شود.
این باور، بهویژه در میان جوانانی که در آستانه ورود به روابط جدی یا ازدواج هستند، میتواند بسیار خطرناک باشد، زمانی که فرد از پیش با ذهنیتی مبتنی بر بیاعتمادی وارد رابطه میشود، احتمال شکلگیری یک ارتباط سالم و پایدار بهشدت کاهش مییابد. شک، بدبینی و ترس از خیانت، جایگزین اعتماد، صمیمیت و تعهد میشود.
برخی روانشناسان معتقدند این نوع محتواها حتی میتوانند به نوعی پیشگویی خودمحققشونده منجر شوند، به این معنا که وقتی فرد باور دارد طرف مقابلش احتمالاً خیانت خواهد کرد، رفتارهایی از خود بروز میدهد که رابطه را دچار تنش کرده و در نهایت احتمال بروز خیانت یا جدایی را افزایش میدهد، به بیان دیگر، یک باور نادرست میتواند به واقعیتی تلخ تبدیل شود.
از سوی دیگر، این فضا میتواند نگاه جنسیتی را نیز مخدوش کند چون در بسیاری از این ویدیوها، خیانت بهصورت کلی به زنان یا مردان نسبت داده میشود و نوعی تقابل و بیاعتمادی میان دو جنس را تقویت میکند، این در حالی است که روابط انسانی، پیچیدهتر از آن هستند که بتوان آنها را با چنین کلیشههای سادهانگارانهای توضیح داد. تهدیدی برای نهاد خانواده و فرهنگ اجتماعی
فراتر از روابط فردی، گسترش فرهنگ عادیسازی خیانت میتواند پیامدهای گستردهتری برای جامعه داشته باشد، خانواده، بهعنوان یکی از مهمترین نهادهای اجتماعی، بر پایه اعتماد، تعهد و مسئولیتپذیری شکل میگیرد و هر عاملی که این پایهها را تضعیف کند، در نهایت به تزلزل ساختار خانواده منجر خواهد شد.
وقتی در فضای عمومی، خیانت بهعنوان موضوعی رایج و حتی گاه طنزآمیز مطرح میشود، بهتدریج قبح این رفتار کاهش مییابد، این کاهش قبح، میتواند در بلندمدت به تغییر هنجارهای اجتماعی منجر شود، بهگونهای که رفتاری که روزی بهشدت ناپسند تلقی میشد، به امری عادی یا قابلچشمپوشی تبدیل گردد.
از سوی دیگر، کاهش تمایل به ازدواج نیز میتواند یکی از پیامدهای این فضا باشد، جوانانی که مدام با روایتهایی از خیانت و بیوفایی مواجه هستند، ممکن است نسبت به تشکیل زندگی مشترک دچار تردید شوند، این مسئله، در کنار سایر عوامل اقتصادی و اجتماعی، میتواند به کاهش نرخ ازدواج و در نهایت تغییرات جمعیتی منجر شود.
کارشناسان بر این باورند که مقابله با این روند، نیازمند یک رویکرد چندجانبه است، از یک سو، تولید محتوای سالم، واقعگرایانه و امیدبخش درباره روابط انسانی میتواند به اصلاح این فضا کمک کند و از سوی دیگر، ارتقای سواد رسانهای کاربران، بهویژه نوجوانان، اهمیت ویژهای دارد، مخاطب باید بتواند میان واقعیت و بازنماییهای اغراقآمیز یا طنزآمیز تمایز قائل شود و هر محتوایی را بهعنوان حقیقت نپذیرد.
در نهایت، باید پذیرفت که فضای مجازی، بخشی جداییناپذیر از زندگی امروز ماست و نمیتوان آن را نادیده گرفت، اما آنچه اهمیت دارد، نحوه مواجهه ما با این فضا و محتوای آن استريال، اگر آگاهانه و مسئولانه عمل کنیم، میتوانیم از فرصتهای آن بهره ببریم؛ در غیر این صورت، تهدیدهایی مانند عادیسازی رفتارهای ناپسند، میتواند بهتدریج بنیانهای فرهنگی و اجتماعی ما را تحت تأثیر قرار دهد.
