برای فهم دقیق این آیه، ابتدا باید به یک نکته مهم توجه کرد. انبیای الهی هیچگاه از مردم در برابر رسالت خود مزد و اجری مطالبه نمیکردند. قرآن کریم در سوره شعراء، از زبان پیامبران مکرر میفرماید: «إِنْ أَجْرِی إِلَّا عَلَى الله»؛ اجر من جز برعهده خدا نیست. پیامبران، معلمانی بودند که بدون مطالبه مزد، مردم را بهسوی خدا دعوت میکردند.
اما درباره رسول خدا (ص)، ماجرا تفاوتی اساسی دارد. ابنشهرآشوب در کتاب «مناقب» فصلی را به ویژگیهای اختصاصی پیامبر اکرم (ص) اختصاص داده و برای ایشان ویژگیهایی را برمیشمارد که سایر انبیا از آن برخوردار نبودند. یکی از این ویژگیها، خاتمیت پیامبر (ص) است؛ یعنی ایشان آخرین پیامبر الهی است و پس از او پیامبری نخواهد آمد.
از همینجا ویژگیهای رسالت پیامبر اکرم (ص) نیز معنا و گستره دیگری پیدا میکند: دین او جهانی و ماندگار است، قرآن او معجزه جاودانه است و عترت او نیز تا قیامت امتداد دارد؛ یعنی سلسله دوازده امام که ادامهدهنده مسیر هدایت پس از پیامبرند.
ابنشهرآشوب همچنین مواردی را ذکر میکند که انبیای دیگر از خداوند درخواست کرده بودند، اما خداوند آنها را پیشاپیش به پیامبر اکرم (ص) عطا کرده بود. برای نمونه، حضرت موسی (ع) عرضه میدارد: «رَبِّ اشْرَحْ لِی صَدْرِی»؛ پروردگارا، سینهام را گنجایش عطاکن، اما درباره پیامبر اسلام (ص) میفرماید: «أَلَمْ نَشْرَحْ لَکَ صَدْرَکَ»؛ آیا سینهات را گنجایش ندادیم؟
با این همه، یکی از مهمترین تفاوتهای پیامبر اکرم (ص) با دیگر انبیا آن است که ایشان در برابر رسالت خود، از مردم مطالبهای را مطرح میکند، اما این مطالبه، پول و مال نیست. پیامبر (ص) پس از ۲۳ سال مجاهدت، رنج و سختی، تنها یک چیز از مردم میخواهد: «قُل لَا أَسْأَلُکُمْ عَلَیهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّه فِی الْقُرْبَى».
پیامبر (ص) برای هدایت مردم سختیهای فراوانی تحمل کرد؛ عمویش را از دست داد، در جنگها حضور یافت، پیشانی و دندانش شکست، سنگ بر او زدند، او را دیوانه و ساحر خواندند و یارانش را به شهادت رساندند. اکنون که مردم مسلمان شدهاند و پیامبر به پایان عمر شریف خود نزدیک میشود، مطالبه او از امت چیست؟ مودت نسبت به قربا.
اما «مودت» به چه معناست؟ مودت از ریشه «وُدّ» است و بهمعنای محبت شدید و عمیق …
