با توجه به پیامدهای روانی جنگ در کشور بهویژه تداوم این حملات در جنوب، سازمان نظام روانشناسی چه برنامههایی برای حمایت از مردم در نظر گرفتهاست؟
سالها پیش در قالب «طرح ملی رصد سلامت روان» مطالعهای در سطح کشور انجام شد که نشان داد شیوع برخی مشکلات روانشناختی ناشی از تجربه جنگ در کشور از حد استاندارد بالاتر است. بر همین اساس، برای حمایت از ساکنان چهار استان جنوبی که بیش از سایر مناطق در معرض پیامدهای جنگ قرار گرفتهاند، با همکاری وزارت ورزش و جوانان، طرح ارائه خدمات مشاوره رایگان را آغاز کردهایم. در این طرح، شوراهای استانی سازمان نظام روانشناسی و مشاوره مأمور شدهاند با مراکز مشاوره و روانشناسان هماهنگی لازم را انجام دهند تا هموطنان بتوانند از سه جلسه مشاوره رایگان بهرهمند شوند. هدف اصلی این طرح، کاهش استرس، اضطراب و سایر آسیبهای روانی ناشی از شرایط جنگی و ارائه حمایتهای تخصصی به افراد آسیبدیده است. این خدمات در طول مرداد و شهریور، یعنی دو ماه پایانی تابستان، در چهار استان جنوبی ارائه میشود و شهروندان میتوانند با مراجعه به مراکز مشاوره از آن استفاده کنند.
برای زائران اربعین نیز آیا برنامه مشخصیدارید؟
همزمان با ایام اربعین، در مرز ورودی عراق در استان ایلام، روانشناسانی مستقر شدهاند تا در صورت بروز مشکلاتی مانند اضطراب یا دیگر مشکلات روانشناختی، خدمات لازم را به زائران ارائه دهند و به آنها کمک کرده تا این سفر را با آرامش بیشتری سپری کنند.
تعداد روانشناسانی که قرار است خدمات ارائه دهند، چقدر میباشد؟
در مرزها این خدمات در قالب موکب ارائه میشود و در هر شیفت، سه تا چهار روانشناس حضور دارند. در صورت نیاز نیز تعداد نیروها افزایش خواهد یافت. همچنین به همه مراکز مشاوره ابلاغ کردهایم افرادی را که دچار مشکلات ناشی از جنگ هستند، پذیرش و وضعیت آنها را بررسی و گزارش کنند.
به نظر شما جدیترین پیامدهای روانشناختی پس از حملات اخیر برای شهروندان چیست؟
ارزیابیها نشان میدهد اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) از مهمترین پیامدهای روانی این شرایط است و شیوع آن نسبت به شرایط عادی افزایش یافته است.
البته این تنها پیامد جنگ نیست. اضطراب از شایعترین واکنشهای روانی در چنین شرایطی است و میتواند با علائم مختلف روانی و حتی جسمانی بروز پیدا کند. افراد ممکن است تحریکپذیر شوند، دچار اختلال خواب شوند، آستانه تحملشان کاهش پیدا کند و حتی نشانههایی از افسردگی را تجربه کنند. در همین راستا با توجه به تداوم پیامدهای حملات، بهویژه در چهار استان جنوبی کشور، تصمیم گرفتیم برنامههای حمایتی در حوزه سلامت روان را تقویت کنیم.
در حال حاضر شایعترین اختلالات روانشناختی در کشور کدامند؟
اضطراب و افسردگی شایعترین اختلالات روانشناختی هستند. این اختلالات علاوه بر تأثیر مستقیم بر سلامت روان افراد، میتوانند زمینهساز آسیبهای اجتماعی مهمی مانند سوءمصرفمواد و طلاق نیز شوند.
این آسیبها در گروههای سنی مختلف چه تفاوتی دارند؟
درباره توزیع این اختلالات در گروههای سنی، هنوز مطالعه جامع و منتشرشدهای در دسترس نیست اما بهطور معمول هرچه سن افراد بالاتر میرود، بهدلیل تجربه بیشتر در مواجهه با مشکلات زندگی، احتمال بروز برخی اختلالات روانشناختی کاهش مییابد. البته این روند مطلق نیست و عواملی مانند مشکلات اقتصادی، فشارهای معیشتی و محدودیت در دسترسی به خدمات سلامت روان میتواند حتی در سنین بالاتر نیز زمینه بروز یا تداوم این مشکلات را فراهم کند. در مقابل در کودکان و نوجوانان، عوامل خانوادگی نقش پررنگتری دارند. یکی از مهمترین این عوامل، اختلافات و مشکلات زناشویی والدین است که میتواند پیامدهای نامطلوبی بر سلامت روان فرزندان برجای بگذارد و زمینهساز بروز مشکلات روانشناختی در آنان شود.
برای کاهش هزینه خدمات روانشناسی و افزایش دسترسی مردم به این خدمات چه برنامهای دارید؟
یکی از چالشهای جدی حوزه سلامت روان، هزینه خدمات مشاوره و روانشناسی است. از یکسو بسیاری از مردم توان پرداخت تعرفههای فعلی را ندارند و از سوی دیگر، هزینههای اداره مراکز مشاوره به اندازهای افزایش یافته که تعرفههای موجود نیز پاسخگوی مخارج این مراکز نیست.
اگر این روند ادامه پیدا کند، ممکن است در سالهای آینده بخشی از مراکز مشاوره با مشکلات جدی، ازجمله کاهش انگیزه برای ارائه خدمات یا حتی تعطیلی روبهرو شوند. به همین دلیل، راهکار اساسی را توسعه پوشش بیمهای خدمات روانشناسی میدانیم.
همانگونه که مردم برای درمان بیماریهای جسمی از بیمههای پایه مانند تأمین اجتماعی و بیمه سلامت استفاده میکنند، خدمات روانشناختی نیز باید از حمایت بیمهای برخوردار شود. در همین راستا، سازمان نظام روانشناسی پیگیر اجرای طرحی است تا این خدمات بهتدریج تحت پوشش بیمههای پایه و شرکتهای بیمهگر قرار گیرد و هزینه دریافت خدمات برای مردمکاهشیابد.
این پوشش بیمهای قرار است چند درصد از هزینه خدمات را پوشش دهد؟
موضوع براساس درصد هزینه نیست، بلکه برمبنای نوع خدماتی است که ارائه میشود. در حالحاضر، روانشناسان بالینی و روانشناسان سلامت میتوانند خدمات خود را تحت پوشش بیمههای پایه قرار دهند. برنامه ما این است که رشتههایی مانند مشاوره خانواده، روانشناسی و سایر گرایشهای مرتبط نیز به این مجموعه اضافه شود تا خدمات بیشتری تحت پوشش بیمه قرار گیرد.
