جوان آنلاین: امضای پیمان دفاعی سهجانبه میان عربستان، ترکیه و پاکستان در مکه را نمیتوان صرفاً یک توافق نظامی دیگر در خاورمیانه دانست. این توافق، که برخی میکوشند آن را یک ائتلاف ضدایرانی بنامند، اصل ناتویی «حمله به یکی، حمله به همه» را مبنا قرار داده، ولی در شرایطی شکل گرفته که اعتماد کشورهای منطقه به تضمینهای امنیتی واشینگتن با تردیدهای تازهای روبهرو شده است.
پیمان مکه در ۷ اوت ۲۰۲۶ با حضور محمد بنسلمان، رجب طیب اردوغان و شهباز شریف امضا شد و بر تقویت بازدارندگی جمعی، هماهنگی نظامی و همکاری دفاعی و صنعتی میان سه کشور تأکید دارد. با این حال، برخلاف ناتو، متن علنی توافق مشخص نمیکند که اگر یکی از اعضا مورد حمله قرار گیرد، دو عضو دیگر دقیقاً چه اقدام نظامیای باید انجام دهند. همین ابهام باعث شده بسیاری آن را بیش از آنکه یک «ناتوی اسلامی» بدانند، چارچوبی برای افزایش بازدارندگی و ایجاد گزینههای جدید امنیتی ارزیابی کنند.
شکلگیری این پیمان به فاصله کمی از حملات انصارالله یمن به عربستان، باعث شده که برخی آن را ائتلافی علیه مقاومت یا حتی ضدایرانی بنامند. اما صورتبندی رسمی توافق، چنین برداشت مستقیمی را تأیید نمیکند. عربستان و ترکیه تأکید کردهاند که پیمان ماهیتی دفاعی دارد و علیه کشور مشخصی شکل نگرفته است. مقامهای ترکیه همچنین گفتهاند توافق میتواند در آینده برای کشورهای دیگری که خواهان ثبات منطقه هستند، قابل گسترش باشد. حتی انگیزههای سه عضو نیز یکسان نیست. برای عربستان، مسئله امنیت در برابر تهدیدهای منطقهای و بهویژه نگرانی از آسیبپذیری زیرساختهای انرژی، اهمیت ویژهای دارد. در مقابل، ترکیه ضمن حفظ عضویت در ناتو، تلاش میکند جایگاه خود را بهعنوان یک قدرت مستقل منطقهای تثبیت کند. پاکستان نیز از مدتها پیش روابط نظامی نزدیکی با عربستان داشته و در کنار آن، پیوندهای راهبردی خاص خود را با ترکیه و دیگر قدرتهای آسیایی دنبال میکند. تحت چنین شرایطی، بهنظر میرسد مهمترین زمینه شکلگیری این پیمان، بیش از آنکه محصول شکلگیری یک دشمن مشترک باشد، محصول نگرانی مشترک از خلأ امنیتی در حال شکلگیری در منطقه باشد.
کشورهای منطقه سالها بر چتر امنیتی امریکا تکیه کردهاند، اما جنگ علیه ایران و نحوه رفتار واشینگتن این پرسش را جدیتر کرده …
