آرمان امروز : فارس سالهاست با کاهش منابع آبی، افت ذخایر آبخوانها و فشار فزاینده بر سفرههای زیرزمینی دستوپنجه نرم میکند؛ شرایطی که باعث شده حتی بارشهای فصلی نیز دیگر بهتنهایی نشانهای برای بهبود پایدار وضعیت منابع آب نباشند. در چنین شرایطی، باران تنها زمانی میتواند برای آینده آبی استان یک فرصت باشد که بخشی از آب حاصل از آن در زمین نفوذ کند و به ذخایر زیرزمینی بازگردد؛ در غیر این صورت، روانآبها پس از یک دوره کوتاه از دسترس خارج میشوند و کسری انباشته آبخوانها همچنان پابرجا میماند.
استانی که طی سالهای گذشته بیش از ظرفیت طبیعی خود از منابع زیرزمینی برداشت کرده، نمیتواند بارش را صرفاً یک اتفاق فصلی و گذرا بداند. هر موج بارندگی، فرصتی محدود برای بازگرداندن بخشی از آب به سفرههای زیرزمینی است؛ فرصتی که نیازمند مدیریت روانآبها، هدایت آب به مناطق مناسب و فراهمکردن امکان نفوذ آن در زمین است. از این منظر، احتمال بارشهای بالاتر از میانگین در ماههای آینده میتواند برای فارس اهمیت ویژهای داشته باشد؛ نه به این دلیل که چند بارندگی قادر به جبران سالها برداشت از آبخوانهاست، بلکه از آن جهت که میتواند بخشی از آب ازدسترفته را دوباره به چرخه منابع زیرزمینی بازگرداند.
برداشت بیش از ۱۰۰ میلیارد مترمکعب آب از منابع زیرزمینی فارس
رئیس مرکز پژوهشهای علوم جوی و اقیانوسی دانشگاه شیراز با هشدار نسبت به وضعیت منابع آب زیرزمینی در استان فارس، گفت: طی چند دهه گذشته دهها میلیارد و شاید بیش از ۱۰۰ میلیارد مترمکعب آب از منابع زیرزمینی برداشت شده و اکنون در تراز منفی آبهای زیرزمینی قرار داریم؛ بنابراین چشمانداز منابع آب و آینده آبی استان نگرانکننده است. سیدمحمدجعفر ناظمالسادات در گفتوگو با ایلنا، درباره وضعیت خشکسالی و اینکه آیا بارشهای اخیر میتواند تغییری در وضعیت منابع آب استان فارس ایجاد کند، اظهار کرد: اکنون در تراز منفی آبهای زیرزمینی قرار داریم و نمیتوان انتظار داشت این تراز بهسادگی متعادل یا مثبت شود. شرایط منابع آب مانند فردی است که هزینه روزانهاش از درآمدش بیشتر است و در عین حال بدهی زیادی نیز دارد؛ بنابراین وقتی دخل و خرج فعلی با یکدیگر همخوانی ندارد، نمیتوان انتظار داشت بدهیهای انباشته گذشته نیز جبران شود.
ناظمالسادات ادامه داد: از نظر منابع آبی و آینده آب، وضعیت کاملاً نامناسب است و با گذشت زمان با مشکلات بیشتری مواجه خواهیم شد. این شرایط ایجاب میکند افراد شایسته، متخصص و دارای اختیارات کافی در مدیریت منابع آب کشور حضور داشته باشند، اما آنچه امروز مشاهده میکنیم چندان امیدوارکننده نیست.
تخصص در مدیریت منابع آب جایگاه خود را از دست داده است
رئیس مرکز پژوهشهای علوم جوی و اقیانوسی دانشگاه شیراز یکی از مشکلات فراگیر کشور را کمرنگشدن نقش تخصص در مدیریت منابع دانست و گفت: بسیاری از متخصصانی که میتوانند مشکلات را شناسایی و برای آنها راهکار ارائه کنند، در مدیریت منابع، از جمله مدیریت منابع آب، حضور ندارند. ناظمالسادات با اشاره به حجم برداشت آب از منابع زیرزمینی فارس اظهار کرد: در استان فارس تعداد زیادی چاه وجود دارد که هر روز آب را پمپاژ میکنند و حجم برداشت از آبهای زیرزمینی بسیار بالاست؛ بهگونهای که میتوان آن را با آورد چندین رودخانه مقایسه کرد، آن هم در شرایطی که با کمآبی مواجه هستیم. وی ادامه داد: آیا در استان فارس حتی ۵ نفر متخصص آب وجود دارند که بر فرآیند برداشت و پمپاژ آب نظارت تخصصی داشته باشند؟ ایستگاههای پمپاژ تقریباً به طور کامل در اختیار افرادی قرار دارد که دانش و تخصص کافی در حوزه آب ندارند.
صدور پروانه برداشت آب نباید صرفاً بر اساس سطح زمین باشد
رئیس مرکز پژوهشهای علوم جوی و اقیانوسی دانشگاه شیراز با انتقاد از سازوکار صدور پروانه برداشت آب گفت: در صدور پروانه، دانش و تخصص آب نقش تعیینکنندهای ندارد. معمولاً ملاک این است که فرد چه میزان زمین در اختیار دارد و بر اساس آن پروانه صادر میشود، اما اینکه فرد چه میزان دانش آب دارد و قرار است منابع را چگونه مصرف کند، مورد توجه کافی قرار نمیگیرد.
