محمد مهدی سیدناصری
آرمان امروز : تاریخ نشان میدهد که هر انقلاب فناورانه، تصویر تازهای از کودکی آفریده است. انقلاب صنعتی، کودک را از مزرعه به کارخانه و سپس به مدرسه برد؛ انقلاب دیجیتال، او را به شهروند فضای مجازی تبدیل کرد؛ و اکنون انقلاب هوش مصنوعی، زیستفناوری و دادههای کلان در حال بازتعریف خودِ انسان است. کودکی که در سال ۲۰۵۰ زندگی خواهد کرد، احتمالاً نخستین نسلی خواهد بود که از نخستین سالهای زندگی، نه تنها با انسانها، بلکه با سامانههای هوشمند، رباتهای اجتماعی و دستیارهای مبتنی بر هوش مصنوعی تعامل روزانه خواهد داشت. برای او، گفتوگو با یک سامانه هوشمند ممکن است به همان اندازه عادی باشد که برای نسلهای پیشین، گفتوگو با معلم یا والدین بود.
این دگرگونی، فرصتهای کمنظیری را نیز به همراه دارد. آموزش احتمالاً از قالب یکسان و استاندارد فاصله خواهد گرفت و به تجربهای شخصیسازیشده تبدیل خواهد شد؛ جایی که هوش مصنوعی نقاط قوت و ضعف هر کودک را شناسایی کرده و مسیر یادگیری را متناسب با استعدادها و نیازهای او تنظیم میکند. کودکی که امروز برای فهم یک مفهوم دشوار به یک معلم و یک کتاب وابسته است، شاید در سال ۲۰۵۰ با معلمی هوشمند روبهرو باشد که در هر لحظه، شیوه آموزش خود را با سرعت یادگیری، هیجان، تمرکز و حتی وضعیت روانی او تطبیق میدهد.
اما آینده، تنها داستان پیشرفت فناوری نیست. همان فناوری که میتواند آموزش را عادلانهتر کند، ممکن است نابرابریهای تازهای نیز بیافریند. کودکانی که به زیرساختهای دیجیتال، اینترنت پرسرعت و سامانههای پیشرفته دسترسی دارند، مسیر رشدی متفاوت از کودکانی خواهند داشت که از این امکانات محروماند. از این منظر، شکاف دیجیتال دیگر صرفاً شکاف در دسترسی به اینترنت نخواهد بود؛ بلکه شکافی در فرصتهای رشد، یادگیری و مشارکت اجتماعی خواهد شد. عدالت آموزشی در سال ۲۰۵۰ بیش از آنکه به تعداد مدرسهها وابسته باشد، به کیفیت دسترسی کودکان به فناوریهای هوشمند وابسته خواهد بود.
از سوی دیگر، جهان آینده با چالشی روبهروست که کمتر نسلی در تاریخ تجربه کرده است: تغییرات اقلیمی. کودکی که در سال ۲۰۵۰ به نوجوانی یا جوانی میرسد، احتمالاً با موجهای شدید گرما، بحران آب، مهاجرتهای اقلیمی، کاهش تنوع زیستی و دگرگونی الگوهای زیست شهری روبهرو …
