به گزارش گروه رسانهای شرق،
آنچه روز جمعه شانزدهم مرداد در مکه مکرمه رقم خورد، صرفا یک پیمان دفاعی سهجانبه نبود، بلکه نشانهای از بازآرایی عمیقتری در توازن قوای خاورمیانه به شمار میرود. عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان با امضای این سند متعهد شدند حمله مسلحانه به هریک از اعضا را حمله به تمامی سه کشور تلقی کنند؛ ترتیبی که در گفتار مقامات ترکیهای به سازوکار ماده پنج ناتو تشبیه شده است. ترکیب اعضا از این حیث جالب است که سه نوع قدرت متفاوت را در یک ظرف واحد گرد هم میآورد. توان هستهای پاکستان، وزن نظامی ترکیه به عنوان عضو ناتو و ثقل اقتصادی عربستان در معادلات انرژی جهانی.
این پیمان را نمیتوان بیارتباط با فرسایش تدریجی اعتماد کشورهای منطقه به چتر امنیتی آمریکا خواند. سه سال پیاپی تنش، جنگ و ناامنی در خاورمیانه، از جمله برای ریاض که صادرات نفت و برنامههای توسعهاش را در معرض خطر دیده، این پرسش را برجسته کرده که آیا اتکا به یک قدرت فرامنطقهای همچنان کارآمد است یا باید به سمت آرایشهای امنیتی بومیتر حرکت کرد؟ در واقع، بستر عملیاتی این پیمان از پیش فراهم شده بود؛ خرید پهپادهای ترکیهای توسط ریاض در سال ۲۰۲۳ و استقرار هزاران نیرو و تجهیزات پاکستانی در خاک عربستان، نشان میدهد همکاری دفاعی میان این سه کشور روندی تدریجی و از پیش در حال شکلگیری بوده، نه تصمیمی ناگهانی. جالب آنکه طراحان این سند تأکید دارند دروازه آن به روی سایر کشورهای منطقه، بهویژه کشورهای اسلامی همسو، باز است و این پیمان قرار نیست جایگزین ترتیبات موجود شود، بلکه مکمل آنهاست. مشروعیت اسلامی مشترک میان سه عضو، در کنار این رویکرد بازِ عضویت، ظرفیت گسترش تدریجی ائتلاف را فراهم میکند؛ هرچند این ظرفیت هنوز در مرحله بالقوه باقی مانده است.
با این حال، آنچه این پیمان را در نگاه اول یکپارچه نشان میدهد، در بررسی دقیقتر ائتلافی از منافع ناهمگون است. تحلیل شورای آتلانتیک بهدرستی اشاره میکند که هر عضو در واقع بهدنبال موازنه در برابر رقیب خاص خودش است. عربستان در برابر ایران، پاکستان در برابر هند، و ترکیه در برابر یونان و اسرائیل که همسایهای با لحنی روزافزون …
