کاهش نرخ باروری در ایران تنها به معنای تولد کودکان کمتر نیست؛ این روند میتواند ساختار سنی کشور را دگرگون کند و با کاهش سهم جمعیت جوان و فعال، سرعت حرکت ایران به سمت سالمندی را افزایش دهد.
پژوهشی با عنوان «مطالعه ساختار سنی و وضعیت سالمندی استانهای کشور در افق ۱۴۳۰» که توسط دبیرخانه شورای ملی سالمندان کشور انجام شده، نشان میدهد ادامه باروری پایین میتواند پیامدهای جمعیتی، اقتصادی و اجتماعی سالمندی را زودتر از آنچه تصور میشود، نمایان کند.
بر اساس این مطالعه، استمرار نرخ باروری در حدود ۱.۳ فرزند به ازای هر زن میتواند فرآیند سالمندی جمعیت را با سرعت بیشتری پیش ببرد و زمان بروز پیامدهای آن را جلو بیندازد.
یکی از مفاهیم کلیدی در این پژوهش، «پنجره جمعیتی» است؛ دورهای که سهم جمعیت در سن کار در مقایسه با سایر گروههای سنی بیشتر است و کشور میتواند از این ظرفیت برای رشد اقتصادی، افزایش بهرهوری و توسعه استفاده کند.
با این حال، ادامه روند کنونی باروری به تدریج این پنجره را محدود میکند و همزمان با افزایش سهم سالمندان، تعداد افراد در سن فعالیت اقتصادی کاهش مییابد؛ اتفاقی که میتواند نسبت جمعیت نیازمند حمایت به جمعیت شاغل را افزایش داده و فشار بیشتری بر خانوادهها، منابع عمومی، نظام بیمهای و صندوقهای بازنشستگی وارد کند. سالمندی فقط مسئله درمان نیست
نتایج این پژوهش نشان میدهد پیامدهای سالمندی به افزایش تقاضا برای خدمات درمانی محدود نخواهد شد. با افزایش تعداد سالمندان، نیاز به مراقبتهای طولانیمدت، توانبخشی، مراقبت در منزل، مناسبسازی محیط و خدمات رفاهی نیز افزایش پیدا میکند.
از سوی دیگر، کاهش جمعیت در سن اشتغال میتواند منابع مالی صندوقهای بازنشستگی و بیمهای را با چالش مواجه کند. در چنین شرایطی، اگر اصلاحات ساختاری همزمان با تغییرات جمعیتی انجام نشود، فشار بر منابع عمومی کشور در دهههای آینده افزایش خواهد یافت.
این تغییر همچنین نیازهای جامعه را دگرگون خواهد کرد. اگر امروز بخش قابل توجهی از سرمایهگذاریها بر آموزش، اشتغال جوانان و خدمات مرتبط با کودکان متمرکز است، در سالهای آینده تقاضا برای مراکز روزانه سالمندان، خدمات توانبخشی، مراقبتهای طولانیمدت، تجهیزات کمککننده و برنامههای حمایتی افزایش …
