شبکه‌های اجتماعی معیار اخلاق و شرم را از وجدان فردی به نگاه دیگران تغییر داده‌اند

هفت صبح|   تا چند سال پیش «حیا» یا «شرم» یک‌جور صدای نرم و درونی بود که وقتی اشتباهی می‌کردیم، ته دلمان می‌لرزید و می‌گفت: «این کاردرست نیست، نباید این‌طور باشی، باید خودت را اصلاح کنی». آن زمان، معیار ما برای درست یا غلط ‌بودن یک رفتار و قضاوت در مورد آن، وجدان شخصی‌مان بود یا شاید نگاه آدم‌های دوروبرمان که واقعاً ما را می‌شناختند و می‌دانستند «ما کی هستیم».

اما امروز این رویه تغییر کرده است. ما از آن شرم درونی و طبیعی و سنتی فاصله گرفته‌ایم و یک سیستم جدید به نام «قضاوت مجازی» را جایگزینش کرده‌ایم. حالا دیگر برای خیلی از ما مهم نیست که آیا کاری که می‌کنیم واقعاً «اشتباه» است یا نه؛ مهم این است که «آیا اگر این کار را بکنیم، در اینستاگرام یا توییتر دیده می‌شویم یا نه؟» اگر در این مسیر کاربران فضای مجازی ما را تایید کنند، خوشحال می‌شویم و خودمان را بی‌عیب‌ونقص می‌دانیم و اگر ما را نقد کرده و کارمان را بد بدانند، شرمسار می‌شویم و خجالت می‌کشیم. بدون اینکه فکر کنیم چه کسانی و برچه اساسی ما را قضاوت نقد می‌کنند!

  ‌وقتی «لایک» تبدیل شد به خط‌کش اخلاقی

بیایید کمی ریزبینانه‌تر به زندگی‌هایمان نگاه کنیم. تعریف ما از اخلاق در فضای مجازی کاملاً عوض شده است. قدیم‌ها اگر کسی کاری می‌کرد که جامعه آن را نادرست می‌دانست، واقعاً احساس شرمساری می‌کرد و سعی می‌کرد خودش را اصلاح کند. اما امروز، ما در دنیای «سلبریتی شدن» زندگی می‌کنیم. یعنی حتی اگر یک فرد عادی باشیم، باز هم سعی می‌کنیم یک تصویر ایده‌آل از خودمان بسازیم. نتیجه این شده که ما به جای اینکه روی «درست بودن» رفتارمان تمرکز کنیم، روی «درست دیده شدن» آن تمرکز کردیم.

مثلاً رضا 23 ساله در فضای مجازی نوشته است: «من واقعاً دلم برای فقرا می‌سوزد و تا جایی که بتوانم به آنها کمک می‌کنم»، اما رضا شاید در زندگی واقعی حتی به همسایه‌اش کمک نکند! با این وجود یک عکس از کمک به یک فرد نیازمند می‌گیرد و با یک کپشن خیلی احساسی در استوری می‌گذارد. چرا؟ چون می‌خواهد «دل‌سوز» دیده شود. در این میان گروهی به وی در فضای مجازی حمله می‌کنند که چرا با این تصاویر به دنبال دیده شدن به بهانه کمک به افراد کم بضاعت است.

  …