علیرضا محمودی فرد – پسادکترای حرفهای آیندهپژوهی، پژوهشگر و مدرس دانشگاهها تصور کنید رودخانهای خروشان و پنهان در زیرِ پوستِ اقتصاد ایران جریان دارد؛ رودخانهای نه از آب، که از بنزین و گازوئیل؛ این جریانِ سیّال و سمی، قاچاقِ سوخت است؛ بلایی که هر سال میلیاردها دلار از ثروتِ ملی را میبلعد، امنیتِ جادهها را به خطر میاندازد و فساد را در تار و پودِ نظام توزیع نهادینه میکند؛ اما این صرفاً یک دزدیِ سازمانیافته نیست؛ ما با یک «پدیدهی پیچیدهی اقتصادی-امنیتی» روبهرو هستیم که راهحل آن نه در گلوله و سیمخاردار، که در یک مهندسیِ هوشمندانهی سیستمِ یارانهای نهفته است.
استدلال اصلی این یادداشت آن است که تنها راه مهار قاچاق، عبور از «تفنگ و دوربین» و رسیدن به «معماری نوین تخصیص یارانه» است.
برای درک عمق فاجعه، ابتدا باید موتور محرکهی این جنایت را شناخت: «شکاف قیمتی رانتی»؛ وقتی قیمت هر لیتر بنزین در ایران با نرخ آزاد، فاصلهای نجومی با کشورهای همسایه دارد، در واقع یک آهنربای فوق قدرتمند برای قاچاق ساختهایم؛ این شکاف، یک «رانت آمادهی برداشت» است؛ رانتی که سود آن از قاچاق مواد مخدر نیز فراتر رفته است؛ شبکههای قاچاق، از کارگران سادهای که با دبههای پلاستیکی کار میکنند تا مافیای سازمانیافتهای که با تانکرهای غولپیکر و لولههای زیرزمینیِ مرزی اقدام به خروج سوخت میکنند، همگی فرزندان ناخواستهی این شکاف مصنوعی هستند؛ تا این شکاف ترمیم نشود، مبارزهی فیزیکی، چیزی جز یک مسابقهی بیپایان موش و گربه نیست. مطالب پیشنهادی شقاقی: ذینفعان بزرگ پشت صحنه، اجازه تغییر ریل حکمرانی اقتصاد را نمیدهند ۱۴۰۴/۰۷/۰۱ رکورد خرید خانه در ترکیه توسط اتباع خارجی شکسته شد ۱۴۰۰/۰۹/۲۹
اما راهحل معجزهآسا چیست؟ نخستین و چالشبرانگیزترین راهکار، «آزادسازی قیمت سوخت همراه با یارانهی نقدی هدفمند» است؛ اما این بار نه از نوع شکستخوردهی دههی ۹۰! پیشنهاد نوآورانهی این قلم، مدل «یارانهی رمزنگاریشده بر بستر خودرو» است.
تصور کنید بهجای کارت سوخت کنونی که بهراحتی قابل سوءاستفاده …
