آنها در خط مقدم حفاظت از طبیعت ایستادهاند؛ از کوهستان و جنگل گرفته تا تالاب و بیابان. برخی با گلوله شکارچیان کشته میشوند، برخی در میان آتش گرفتار میشوند و بعضی دیگر قربانی سیل، طوفان و… میشوند. روز جهانی رنجرها فرصتی است برای یادآوری نقش کسانی که بیهیاهو از طبیعت و آینده زمین محافظت میکنند.
«روزهای جهانی» فقط مناسبتهایی برای تبریک و برگزاری جشن نیستند. هدف اصلی این نامگذاریها، افزایش آگاهی عمومی، قدردانی از تلاش افراد و جلب مشارکت مردم برای حل مسائل مهم است. روز جهانی رنجرها (World Ranger Day) نیز با همین هدف شکل گرفته است؛ روزی برای گرامیداشت محیطبانان و جنگلبانانی که از تنوع زیستی، زیستگاههای طبیعی و مناطق حفاظتشده پاسداری میکنند.
این روز هر سال در ۳۱ ژوئیه گرامی داشته میشود و یادآور تلاشها و فداکاریهای کسانی است که هنگام انجام وظیفه جان خود را از دست دادهاند یا آسیب دیدهاند. همچنین، این مناسبت فرصتی برای افزایش آگاهی عمومی درباره چالشهایی مانند شکار غیرمجاز، قاچاق حیاتوحش، آتشسوزی جنگلها و تخریب زیستگاهها به شمار میرود.
شعار روز جهانی رنجرها در سال ۲۰۲۶، «رنجرها؛ محافظان سیارهای در حال تغییر» انتخاب شده است. این شعار به نقش روزافزون محیطبانان و جنگلبانان در مواجهه با بحرانهایی مانند تغییر اقلیم، نابودی زیستگاهها، گسترش آتشسوزیها و کاهش تنوع زیستی اشاره دارد.
بسیاری از مردم با دشواریهای این حرفه آشنایی چندانی ندارند. محیطبانان و جنگلبانان شبانهروز، در گرما و سرمای شدید، در کوهستانها، جنگلها، بیابانها و تالابها گشتزنی میکنند. آنها با شکارچیان مسلح، قاچاقچیان حیاتوحش، آتشسوزیها و خطرهای ناشناخته روبهرو میشوند و در بسیاری از موارد، دور از خانواده و امکانات اولیه، وظیفه خود را انجام میدهند.
در حقیقت، محیطبانان نخستین خط دفاعی در برابر نابودی طبیعت هستند. آنها از گونههای ارزشمندی مانند یوزپلنگ آسیایی، پلنگ ایرانی، خرس سیاه و بسیاری دیگر از گونههای گیاهی و جانوری حفاظت میکنند. همچنین با شکار غیرمجاز مقابله میکنند، در مهار آتشسوزیها مشارکت دارند، دادههای علمی جمعآوری میکنند و در آموزش جوامع محلی نقش مهمی بر عهده دارند. در نهایت، حفاظت از منابع آب، خاک، پوشش گیاهی و دیگر خدمات اکوسیستمی نیز تا حد زیادی به حضور آنها وابسته است.
با وجود این نقش حیاتی، محیطبانی همچنان یکی از خطرناکترین مشاغل جهان محسوب میشود. بر اساس گزارش «فهرست افتخار» (Roll of Honour) که هر سال از سوی فدراسیون بینالمللی رنجرها و بنیاد «خط سبز باریک» منتشر میشود، در فاصله اول ژوئن ۲۰۲۴ تا ۳۱ مه ۲۰۲۵، دستکم ۱۷۵ رنجر در ۴۱ کشور جهان هنگام انجام وظیفه جان خود را از دست دادهاند. این بالاترین آمار ثبتشده تاکنون بوده است.
گزارش سال ۲۰۲۶ نشان میدهد شمار جانباختگان به ۱۴۷ نفر در ۴۰ کشور کاهش یافته است؛ رقمی که همچنان نگرانکننده به نظر میرسد. بر اساس این گزارش، ۲۹ درصد از جانباختگان بر اثر تیراندازی، قتل یا حملات انسانی کشته شدهاند و ۳۴ درصد نیز در مناطق درگیر جنگ و ناامنی فعالیت میکردهاند. همچنین، ۳۲ نفر بر اثر حمله جانوران وحشی و ۳۶ درصد دیگر بر اثر حوادث شغلی، بیماری، تصادف، غرقشدگی، آتشسوزی و عوامل مشابه جان خود را از دست دادهاند.
نام ایران در گزارشهای سالهای ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ دیده نمیشود. البته این موضوع الزاماً به معنای نبود تلفات در کشور نیست؛ زیرا فدراسیون بینالمللی رنجرها تنها مواردی را ثبت میکند که نهادهای عضو یا منابع رسمی بینالمللی گزارش کرده و به تأیید رسانده باشند.
فدراسیون بینالمللی رنجرها که در سال ۱۹۹۲ تأسیس شد، سازمانی غیردولتی و غیرانتفاعی است که از حقوق، امنیت و رفاه محیطبانان و جنگلبانان حمایت میکند. بنیاد «خط سبز باریک» نیز بهطور اختصاصی در زمینه حمایت از رنجرها و خانوادههای آنها فعالیت میکند.
در نهایت، روز جهانی رنجرها فقط یک مناسبت نمادین نیست. این روز یادآور مسئولیتی مشترک است؛ مسئولیت حفاظت از کسانی که از طبیعت محافظت میکنند. قدردانی از محیطبانان و جنگلبانان تنها به برگزاری مراسم و انتشار پیامهای تبریک محدود نمیشود، بلکه مستلزم تأمین تجهیزات مناسب، افزایش امنیت شغلی، اصلاح قوانین و جلب مشارکت عمومی در حفاظت از طبیعت است.
شاید بتوان اهمیت این حرفه را در یک جمله چنین خلاصه کرد: محیطبانان و جنگلبانان، نگهبانان تنوع زیستی و حافظان سرمایههای طبیعی هر کشور هستند؛ کسانی که آینده زمین، بیش از آنچه تصور میکنیم، به تلاش و فداکاری آنها وابسته است.
بدون مردم، هیرکانـــی نجات پیدا نمیکند
سلام جنگلبـــــان
قانون با عاملان حریق چه میکند؟
