از منظر حقوق کیفری، مزاحمت تلفنی به هرگونه رفتاری گفته می شود که از طریق تلفن ثابت، تلفن همراه، پیامک، پیام رسان های مجازی یا سایر دستگاه های مخابراتی انجام شده و باعث ایجاد رعب، وحشت، اضطراب یا سلب آسایش شخص دیگری شود. جالب است بدانید که قانون گذار در اکثر موارد، «علم و عمد» مرتکب را شرط تحقق جرم دانسته است؛ یعنی فرد باید بداند که در حال مزاحمت است و با این آگاهی، اقدام به آن کند. به عنوان مثال، تماس های مکرر و بی مورد، ارسال پیامک های توهین آمیز یا مستهجن، ایجاد سروصدای عمدی در حین مکالمه، سکوت عمدی و قطع کردن مکرر تماس همگی می توانند مصادیق این جرم باشند.
لازم به ذکر است که مزاحمت تلفنی صرفاً شامل تماس های صوتی نمی شود و طبق رویه قضایی جدید، پیامک ها، پست الکترونیکی (ایمیل) و پیام های ارسال شده در شبکه های اجتماعی نیز که موجب آزار و اذیت شوند، در دایره شمول این جرم قرار می گیرند. قانون گذار با این تعریف گسترده، خلاهای گذشته در مورد فناوری های نوین ارتباطی را نیز پوشش داده است.
مهم ترین و مستقیم ترین قانونی که به جرم مزاحمت تلفنی اختصاص دارد، ماده ۶۴۱ قانون مجازات اسلامی (بخش تعزیرات) است. این ماده صراحتاً مقرر می کند: «هر کس به وسیله تلفن یا دستگاه های مخابراتی مشابه برای اشخاص ایجاد مزاحمت نماید، علاوه بر اعمال مقررات خاص، به حبس از یک تا شش ماه محکوم خواهد شد.» نکات مهم در مورد ماده ۶۴۱:
✅ مجازات اصلی: یک تا شش ماه حبس تعزیری است. قاضی بسته به شدت جرم، شرایط متهم و میزان آزار و اذیت قربانی، مدت حبس را تعیین می کند.
✅ کلمه «علاوه بر اعمال مقررات خاص»: این عبارت نشان می دهد که اگر عمل مجرمانه در عین حال جرم دیگری مانند توهین، تهدید یا نشر اکاذیب را نیز تشکیل دهد، مرتکب علاوه بر مجازات مزاحمت، به مجازات آن جرم جداگانه نیز محکوم خواهد شد.
✅ قابل گذشت بودن یا نبودن؟: طبق قانون، این جرم قابل گذشت نیست و پس از شروع تعقیب، شاکی نمی تواند صرفاً با رضایت خود باعث توقف پرونده شود؛ هرچند رضایت شاکی می تواند به عنوان عامل تخفیف مجازات در نظر گرفته شود.
آیا مزاحمت تلفنی مشمول قانون جرائم رایانه ای نیز می شود؟
بله. در سال ۱۳۸۸ قانون جرائم رایانه ای (که به «قانون جرائم رایانه ای» یا «کمیسیون قضایی» معروف است) به تصویب رسید. این قانون به طور خاص به جرائم ارتکابی در فضای مجازی و ارتباطات الکترونیکی می پردازد و همپوشانی نزدیکی با قانون مجازات اسلامی دارد. دو ماده مهم این قانون که در پرونده های مزاحمت تلفنی و پیامکی بسیار استفاده می شوند عبارتند از: ماده ۱۷ قانون جرائم رایانه ای
این ماده درباره شنود، ضبط و پخش غیرمجاز مکالمات و پیام هاست. مطابق این ماده، هرکس «عالماً و عامداً» با رایانه یا سامانه های مخابراتی، مکالمات یا پیام های خصوصی افراد را مخفیانه ضبط یا برای شخص ثالث ارسال کند، بدون رضایت طرف مقابل، به حبس از ۹۱ روز تا یک سال یا جزای نقدی از پنج تا بیست میلیون ریال یا هر دو محکوم می شود.
کاربرد این ماده در مزاحمت تلفنی زمانی است که مزاحم، مکالمه خصوصی قربانی را ضبط کرده و آن را برای دیگران بفرستد. این عمل علاوه بر مزاحمت، جرم مستقل دیگری نیز محسوب می شود.
همچنین بخوانید: برای شکایت از مزاحم تلفنی به کجا باید مراجعه کنیم ؟ مزاحمت تلفنی | راه های پیگیری و شکایت از مزاحم تلفنی : با دلگرم همراه باشید تا در این باره بیشتر بدانید. ماده ۱۸ قانون جرائم رایانه ای
این ماده اشعار می دارد: هر کس به وسیله سامانه های رایانه ای یا مخابراتی، محتوای مستهجن، مبتذل یا خلاف عفت عمومی برای اشخاص ارسال کند یا آن را در اختیار دیگری قرار دهد، به همان مجازات ماده ۱۷ (حبس از ۹۱ روز تا یک سال یا جزای نقدی) محکوم می شود.
مثال کاربردی: اگر یک نفر از طریق تماس تلفنی، پیامک یا واتساپ برای قربانی مطالب مستهجن ارسال کند، علاوه بر مزاحمت تلفنی، مشمول ماده ۱۸ قانون جرائم رایانه ای نیز می شود و مجازات این دو جرم با هم جمع می شود.
