به گزارش نبض بازار ، ایران امروز ۱۸ منطقه آزاد تجاری دارد؛ مناطقی که از کیش و قشم در جنوب تا انزلی و ارس در شمال و شمالغرب و مناطقی مانند اروند، ماکو، چابهار، قصرشیرین، مازندران و کردستان را دربرمیگیرند. فلسفه ایجاد این مناطق، استفاده از مزیتهای جغرافیایی برای توسعه تجارت، جذب سرمایهگذاری و تسهیل فعالیتهای اقتصادی بود؛ اما عملکرد چند دههای آنها نشان میدهد این مناطق الزاماً مسیر یکسانی را طی نکردهاند. برخی به سمت صنعت و لجستیک رفتهاند و برخی دیگر، مانند کیش، بهتدریج هویت خود را بر پایه گردشگری، خدمات و خردهفروشی ساختهاند.
نقشهای با ۱۸ مسیر متفاوت
تجربه مناطق آزاد ایران نشان میدهد جغرافیا یکی از مهمترین عوامل تعیینکننده در شکلگیری مدل اقتصادی آنها بوده است. مطالعات تطبیقی درباره عملکرد این مناطق در دوره ۱۳۷۲ تا ۱۳۹۲ نشان میدهد سرمایهگذاری داخلی نیز توزیع یکسانی نداشته است. در این دوره، قشم حدود ۵۱ درصد و چابهار حدود ۳۶ درصد از کل سرمایهگذاری داخلی جذبشده در مناطق آزاد مورد بررسی را به خود اختصاص دادهاند؛ در حالی که سهم کیش حدود ۱۴ درصد بوده است.
این تفاوت را نمیتوان صرفاً به میزان جذابیت سرمایهگذاری نسبت داد. موقعیت جغرافیایی، دسترسی به منابع، ظرفیت بندری، وسعت زمین و فاصله از بازارهای مصرف، هرکدام در انتخاب مسیر توسعه این مناطق مؤثر بودهاند.
چابهار به دلیل دسترسی مستقیم به اقیانوس و موقعیت بندری خود، ظرفیت بالایی برای توسعه لجستیک، حملونقل، شیلات، انرژی و صنایع بزرگ دارد. قشم نیز به دلیل وسعت بیشتر و دسترسی به زیرساختهای انرژی و دریایی، توانسته ترکیبی از صنعت، انرژی، تجارت و گردشگری را توسعه دهد.
در شمالغرب نیز ارس به واسطه مرز زمینی و نزدیکی به کشورهای قفقاز و حوزه CIS، بیشتر در نقش یک دروازه تجاری و صنعتی ظاهر شده است. بنابراین، مناطق آزاد در عمل به مجموعهای از قطبهای اقتصادی با مأموریتهای متفاوت تبدیل شدهاند.
کیش؛ انتخاب مسیر گردشگری و خرید
کیش، اما از ابتدا شرایط متفاوتی داشت. یک جزیره کوچک با محدودیت زمین و منابع طبیعی، اما برخوردار از موقعیت جغرافیایی مناسب، آبوهوای مطلوب و دسترسی نسبتاً آسان از شهرهای جنوبی کشور.
در چنین شرایطی، توسعه صنایع سنگین و پروژههای بزرگ صنعتی نمیتوانست …
