بعضی بیماریها در فصل تابستان فرصت بیشتری برای شیوع پیدا میکنند و در این میان، عفونتهای گوارشی از شایعترین بیماریهای این فصلاند. بیماریهایی که میتوانند با یک دلدرد و تهوع ساده شروع شوند و به اسهال، استفراغ و در موارد شدیدتر به کمآبی بدن منجر شوند. اما چرا تابستان برای این بیماریها فصل مناسبی است؟ و چطور میتوان مراقب بود که از ابتلا در امان ماند؟ گرما به تنهایی مقصر نیست
مینو محرز، متخصص بیماریهای عفونی و گرمسیری توضیح میدهد که «مصرف غذا در بیرون از خانه، استفاده از آب آشامیدنی غیربهداشتی، مصرف غذای خوب پختهنشده، سالاد و سبزیجات رستورانها و اغذیهفروشی ها به این دلیل که خوب شسته نمیشوند، غذایی که در گرمای زیاد و بیرون از یخچال مانده و استفاده از وسایل و سطوح مشترک (مثل دستگیره در، شیر آب، دکمه آسانسور، میز، صندلی و سایر وسایل مشترک) همگی میتوانند احتمال انتقال عوامل عفونی گوارشی را افزایش دهند.»
به گفته محرز، «گرمای هوا بهتنهایی باعث ایجاد بیماری گوارشی نمیشود. مسئله بیشتر به شرایطی که در فصل گرما ایجاد میشود برمیگردد؛ از نگهداری نامناسب مواد غذایی گرفته تا افزایش مصرف غذاهای فستفودی، غذا خوردن در رستوران به خصوص سالاد و سبزیجات و بیتوجهی به بهداشت دستها.»
این متخصص بیماریهای عفونی اضافه میکند: «در چنین شرایطی باکتریها و ویروسهای مختلف میتوانند از طریق آب یا مواد غذایی آلوده وارد بدن شوند. رعایت نکردن بهداشت دستها یکی از مهمترین حلقههای انتقال است؛ به خصوص زمانی که فرد بعد از استفاده از سرویس بهداشتی دستهای خود را به درستی نشسته و بعدش با غذا، ظروف یا وسایل مورد استفاده دیگران تماس پیدا میکند.» فقط آب و غذا مقصر نیستند
وقتی از بیماریهای عفونی گوارشی صحبت میکنیم، اولین چیزی که به ذهن میرسد آب و غذای آلوده است، اما مسیر انتقال این بیماریها به همینجا ختم نمیشود. متخصصان میگویند دستهای آلوده و سطوح آلوده هم میتوانند ویروسها و عوامل بیماریزا را از فردی به فرد دیگر منتقل کنند.
محرز میگوید: «تماس دست با دهان، بازی با وسایل مشترک و بیتوجهی به شستن دستها میتواند احتمال انتقال عفونت را افزایش دهد. این موضوع درباره کودکان اهمیت بیشتری دارد. چون کودکان (مخصوصا کودکان خردسال) هنوز خطرات بیماریها را درک نکردهاند و راههای خودمراقبتی را بلد نیستند.» آیا بیماریهای گوارشی از راه تنفس هم منتقل میشوند؟
یک تصور رایج این است که بیماریهای عفونی از راه تنفس منتقل میشوند، اما در عفونتهای گوارشی، راه اصلی انتقال متفاوت است؛ محرز توضیح میدهد که «این بیماریها اصلا تنفسی نیستند و زمانی منتقل میشوند که میکروب یا ویروس از طریق دست آلوده، آب یا غذای آلوده وارد دهان شود؛ مثلاً فرد بیمار بعد از استفاده از سرویس بهداشتی دستهایش را بهخوبی نشسته باشد و با دست آلوده خود غذا، ظروف یا وسایلی را لمس کند و فرد دیگری بعداً به آنها دست بزند و سپس دست خود را به دهان بزند.»
محرز ادامه میدهد: «ما نمیتوانیم مانع تمام ویروسها و عوامل عفونی شویم، اما اگر در فصل گرما در انتخاب، نگهداری و مصرف مواد غذایی دقت بیشتری داشته باشیم، میتوانیم تا حد زیادی از ابتلا به عفونتهای گوارشی پیشگیری کنیم. مثلا یک مورد ساده که خیلیها توجه نمیکنند، شستشوی میوههای تابستانی است؛ میوههای تابستانی را چون اکثرا با پوست مصرف میشوند، باید بهخوبی شست. با توجه به اینکه برخی سموم مورد استفاده در کشاورزی ماندگاری دارند، بهتر است میوههای تابستانی بعد از شستوشو، چند دقیقه در آب بماند تا سموم باقیمانده روی پوست میوه از بین برود.»
این متخصص بیماریهای عفونی اضافه میکند: «درضمن، الان رایج شده که خیلی از اغذیهفروشیها پشت ماشین غذا میپزند و میفروشند که یخچال و شرایط نگهداری درست و اصولی ندارند و باید در خرید از اینها احتیاط کرد. بهعلاوه، در ساندویچهایی که از بیرون میخریم، ممکن است سبزیجاتی که داخل آنها گذاشته میشوند، بهخوبی شسته نشده باشند. پس بهتر است در مصرف سبزیجات خام در غذاهای بیرون از خانه احتیاط کنیم. ضمن اینکه الان مسئله وبا هم مطرح است که هرچند تا الان گزارشی از ابتلا در کشور نداشتهایم، اما وبا هم در تابستان شیوع بیشتری پیدا میکند. بنابراین با رعایت نکات بهداشتی میتوان از ابتلا به وبا، مسمومیتهای غذایی و عفونتهای گوارشی پیشگیری کرد.» چطور تابستان را بدون عفونت گوارشی بگذرانیم؟
پیشگیری از بسیاری از این عفونتها کار پیچیدهای نیست؛ اما نیاز به دقت و استمرار دارد. شستن دستها با آب و صابون بهخصوص بعد از استفاده از سرویس بهداشتی و قبل از آماده کردن یا خوردن غذا، یکی از مهمترین اقدامات پیشگیرانه است.
مصرف آب سالم، شستوشوی مناسب و اصولی میوه و سبزی، پختن کامل مواد غذایی، نگهداری صحیح غذا و پرهیز از مصرف مواد غذاییای که مدت طولانی در گرما یا خارج از یخچال ماندهاند نیز اهمیت زیادی دارد.
در سفرها هم باید حساسیت بیشتری به آب و غذا داشت. چون مصرف غذاهای خیابانی یا رستورانهایی با شرایط بهداشتی نامطمئن و استفاده از آب غیرمطمئن میتواند میزان خطر ابتلا را بالا ببرد.
برای کودکان، رعایت بهداشت دستها و وسایل شخصی اهمیت بیشتری دارد. همچنین اگر یکی از اعضای خانواده دچار استفراغ یا اسهال عفونی شده باشد، رعایت بهداشت دست و ضدعفونی کردن سطوحی که ممکن است آلوده شده باشند، برای جلوگیری از انتقال بیماری به دیگر اعضای خانواده ضروری است.
یک توصیه دیگر که متخصصان بر آن تاکید دارند، پرهیز از خوددرمانی این بیماریها است. بسیاری از افراد با شروع اسهال، فورا قرصهای ضداسهال (مثل لوپرامید) مصرف میکنند. در حالی که اگر اسهال عفونی باشد، این کار باعث ماندن میکروب و سموم در بدن میشود. پس همیشه باید اجازه داد بدن بخشی از آلودگی را دفع کند، مگر با تشخیص پزشک.
