با وقوع جنگ، هزاران نفر از مددجویانی که تحت عنوان «معتادان متجاهر» در مراکز ویژهای با عنوان «یاورشهر» و توسط شهرداری تهران نگهداری میشدند، از این مراکز بیرون رانده و اخراج شدند؛ اقدامی که انجام آن در شرایط جنگی کشور، امنیت مردم پایتخت را مورد تهدید قرار داد و مسئولیت پلیس را چند برابر کرد.
افزایش جرائمی چون سرقت، یکی از تبعات به یکباره رها کردن معتادان متجاهری است که دوره درمان خود را به طور کامل سپری نکردهاند و برای تأمین هزینه مواد مخدر و سایر مخارج روزمره، دوباره مرتکب جرم میشوند.
اغلب معتادان متجاهر، به دلیل تخریب گسترده و آزارهایی که در زمان مصرف مواد مخدر متوجه خانواده خود کردهاند، از سوی آنها پذیرفته نمیشوند و مجدداً به کوچهپسکوچههای شهر و پاتوقهای مصرفی که داشتهاند بازمیگردند. این اتفاق میتواند شروع دوباره تخلفات و جرائم کوچک و بزرگی باشد که عموم شهروندان از آن آسیب میبینند؛ موضوعی که به نظر میرسد توجه چندانی از سوی دستگاههای متولی چون شهرداری به آن نمیشود. بیرون کردن معتادان از مراکز نگهداری فقط یک بهانه است
سعید صفاتیان، درمانگر و پژوهشگر اعتیاد، میگوید: اگر به برنامه ششم توسعه نگاه کنیم، میبینیم که شهرداری دستگاه اصلی نگهداری از معتادان متجاهر و خیابانی است و از زمان تعیین شهرداری در این جایگاه، ستاد مبارزه با مواد مخدر بودجههایی را به این دستگاه میدهد و معاونت اجتماعی شهرداری تهران هم بودجههایی را در این خصوص میگیرد. از لحاظ قانونی نیز این وظیفه خود شهرداری است که کار نگهداری و اسکان معتادان متجاهر را انجام دهد.
او میگوید: اینکه شهرداری در برخی ایام، مثل زمان وقوع جنگ، چه جنگ ۱۲ روزه و چه در زمان جنگ اخیر، معتادان متجاهر را از مراکز نگهداری بیرون کرده، کار درستی نیست؛ چون مراکزی که معتادان متجاهر در آنها نگهداری میشوند، در مناطق امنی واقع شدهاند و در زمان جنگ ندیدیم که مراکز وابسته به شهرداری آسیب چندانی دیده باشند و بیرون کردن معتادان از این مراکز فقط یک بهانه است. شرایط سختی که زنان معتاد در شرایط جنگی پیش رو دارند
این درمانگر و پژوهشگر اعتیاد میگوید: شهرداری بودجههای زیادی برای نگهداری معتادان متجاهر دریافت میکند؛ وقتی در ایامی چون جنگ، زمانی که هنوز دوره نگهداری و درمان معتادان در مراکز ویژه شهرداری تمام نشده، مددجویان مربوطه را از این مراکز بیرون میکند، بالطبع هزینه کامل دوره، که اغلب ۶ ماه یا بیشتر است، را از قبل گرفته است و اینجا سؤال این است که این هزینه به کجا میرود. صحبت از میلیاردها تومان هزینه است که برای دوره درمان معتادان متجاهر و حضورشان در مراکز باید هزینه شود، اما وقتی این افراد از مراکز اقامتی بیرون میشوند و سرویسی ارائه نمیشود، این پول کجا و صرف چه چیزی میشود؟
صفاتیان میافزاید: یکی دیگر از دلایلی که میگوییم بیرون کردن معتادان متجاهر از مراکز درمانی توسط شهرداری، آن هم در شرایط حساسی چون جنگ، کار درستی نیست، این است که بسیاری از این افراد سرپناه و خانوادهای ندارند یا اگر هم خانوادهای داشته باشند، حاضر به پذیرش آنها نیست و با اخراج از مراکز نگهداری مجدداً به سمت انجام جرائم مختلف بازمیگردند و اغلب به سرقتهای خرد، فروش مواد مخدر و... روی میآورند تا مخارج روزانه خود، مثلاً هزینه مواد، غذا و... را تأمین کنند.
او یادآور میشود: در این بین، زنان معتاد شرایط سختتری دارند و نمیتوانند مثل مردان هر کاری را انجام دهند و گرفتار مسائل دیگری میشوند. در مجموع، دوباره رها کردن معتادان متجاهر در سطح شهر، آنهم وقتی سایه پروحشت و ترسآور جنگ بر سر شهروندان است، اقدام درستی نیست.
این پژوهشگر اعتیاد میگوید: شهرداری نباید به تنهایی نسبت به بیرون کردن معتادان متجاهر از مراکز نگهداری تصمیم بگیرد و حتماً باید در جلسات ستاد مبارزه با مواد مخدر مورد بررسی و تصمیمگیری قرار بگیرد و با توجه به اینکه خود رئیسجمهور رئیس ستاد است، مجوز نهایی داده شود؛ من بعید میدانم ستاد به شهرداری تهران چنین مجوزی را در زمان جنگ داده باشد. ضعف سیستمهای نظارتی بر درآمدی که مراکز نگهداری از کار معتادان متجاهر کسب میکنند
صفاتیان میگوید: خیلی از معتادان متجاهر صاحب شغل و حرفه هستند و بسیاری از آنها در کارگاههای مراکز نگهداری مشغول به کار شدهاند و البته که دستمزد کافی در ازای کاری که انجام میدهند به آنها پرداخت نمیشود و مشخص نیست درآمدی که از محل کار معتادان متجاهر کسب میشود، صرف چه اموری میشود و این یکی از ضعفهایی است که سیستمهای نظارتی و بهویژه ستاد مبارزه با مواد مخدر در این زمینه دارند.
او تأکید میکند: شهرداری عضو رسمی ستاد مبارزه با مواد مخدر نیست و در سیاستهای کلان نظام مصوب شده است که شهرداری در حوزه نگهداری از معتادان متجاهر ورود کند، ولی وقتی در این حوزه فعالیت میکند و جایگاهی هم برایش تعریف شده است، باید در چارچوب قانون فعالیت کند. البته قانون باید اصلاح شود و شهرداری به عضویت رسمی ستاد مبارزه با مواد مخدر دربیاید.
این پژوهشگر و درمانگر اعتیاد میگوید: ستاد مبارزه با مواد مخدر باید به عنوان دستگاه مسئول، در نحوه عملکرد مجموعههای فعال در حوزه کاهش آسیب و مبارزه با مواد مخدر و نوع هزینهکرد آنها ورود کند.
صفاتیان یادآور میشود: عموماً مدیران قدرت تصمیمگیری و پیگیری در حوزه ستاد مبارزه با مواد مخدر ندارند؛ جلساتی باید با حضور مدیران و کارشناسان حوزه برگزار شود. وقتی شهرداری ببیند که مدیران مربوطه در ستاد مبارزه با مواد مخدر پیگیری و نظارت لازم را ندارند، خیالش راحت است که کسی پیگیر موضوع نیست و هر اقدامی انجام میدهد. بودجه نگهداری معتادان متجاهر را در شرایط جنگی به خانواده مددجویان بدهند
او میگوید: یکی از پیشنهادات در شرایطی چون شرایط جنگی این است که در صورتی که میخواهند معتاد متجاهری را از مرکز بیرون کنند، بودجه مربوط به نگهداری او را به خانوادهاش بدهند و این کار را برای مدتی به آنها بسپارند و البته چنین مواردی فقط در حد پیشنهاد است و بهتر است جلسات تخصصی در ستاد مبارزه با مواد مخدر برگزار شود و کارشناسان این حوزه نظرات خود را بیان کنند.
این درمانگر و پژوهشگر اعتیاد میگوید: حتی اگر برخی از مراکز نگهداری از معتادان متجاهر شهرداری در نقاط امن واقع نشده باشند، میتوان با انتقال مددجویان به دیگر مراکز، در راستای حفظ جان و سلامت آنها اقدام کرد و از دوباره پخش شدن این افراد در سطح شهر، آنهم در شرایطی که مسئولیت دستگاههایی چون نیروی انتظامی و قوه قضائیه چند برابر میشود، جلوگیری کرد.
صفاتیان اضافه میکند: شهرداری تهران میلیاردها تومان در حوزه اعتیاد خرج میکند و خیلی خوب است که آقای زاکانی بیاید و یک تیم را از خارج از شهرداری برای بررسی عملکرد مراکز نگهداری از معتادان متجاهر منصوب کند و ضعف و نواقص کار را احصا کرده و جلوی هدررفت بودجه مربوطه در این بخش را بگیرد و در این صورت دیگر با بیرون کردن مددجویان در شرایط جنگی مواجه نخواهیم بود.
