نزدیک به یک دهه است که یکی از تکاندهندهترین کشفیات باستانشناسی آتن، ذهن تاریخپژوهان و باستانشناسان را به خود مشغول کرده است. این محوطه که «اسپلانادا» نام دارد، بخشی از گورستان بزرگ فالیرون در نزدیکی ساحل آتن است و نخستینبار در سال ۲۰۱۶ مورد کاوش قرار گرفت. باستانشناسان در این مکان بقایای ۷۹ مرد بالغ را کشف کردند که در سه ردیف منظم دفن شده بودند و بسیاری از آنها همچنان بندهای آهنی زنگزده بر مچ دست داشتند. نحوه دفن و عمومی بودن این گور دستهجمعی از همان ابتدا این احتمال را مطرح کرد که این اعدامها قرار بوده پیامی سیاسی یا اجتماعی برای دیگران داشته باشد؛ اما اینکه این مردان چه کسانی بودند و چرا به چنین سرنوشتی دچار شدند، همچنان روشن نبود.
نظریههای مختلف درباره گور دستهجمعی پس از کشف اسپلانادا، پژوهشگران چند فرضیه درباره هویت این مردان و دلیل قتل آنها مطرح کردند. برخی معتقد بودند این گور دستهجمعی با رقابتهای سیاسی میان نخبگان آتن در دوره شکلگیری حکومت آرکائیک ارتباط داشته است.
گروهی دیگر آن را نشانهای از شکلگیری قدرت متمرکز دولتی میدانستند؛ دورهای که دولتشهر نوظهور آتن بهتدریج مجازات جرایم را از اختیار خانوادهها و طایفهها خارج میکرد و مجازاتهای جمعی را تحت کنترل حکومت قرار میداد.
اما یک احتمال دیگر نیز وجود داشت: شاید این افراد مهاجمان یا اسیران خارجی بودند که پس از دستگیری اعدام و بهصورت دستهجمعی دفن شده بودند.
برای تشخیص اینکه کدام فرضیه به واقعیت نزدیکتر است، پژوهشگران به سراغ شواهدی رفتند که در استخوانها و دندانهای خود این افراد باقی مانده بود.
دندانها چه چیزی را آشکار کردند؟
گروهی از پژوهشگران به سرپرستی جولیان آر. استامر از مرکز پژوهشهای زیستباستانشناسی دانشگاه ایالتی آریزونا، از روش تحلیل ایزوتوپهای استرانسیم استفاده کردند. این روش میتواند با بررسی ترکیب شیمیایی مینای دندان، اطلاعاتی درباره محل زندگی فرد در دوران کودکی ارائه دهد.
استرانسیم عنصری طبیعی است که در سنگها و خاک وجود دارد و از طریق آب و زنجیره غذایی وارد بدن انسان میشود. از آنجا که مینای دندان در دوران کودکی شکل میگیرد و پس از آن تقریباً تغییر نمیکند، ترکیب ایزوتوپی آن میتواند مانند یک اثر انگشت شیمیایی از …
