صنعت خودرو ایران؛ فرزند نازپرورده اقتصاد که فقط حمایت شده استصنعت خودروسازی
بیش از نیمقرن از آغاز فعالیت صنعت خودروسازی در ایران میگذرد؛ صنعتی که در تمام این سالها از دیوار تعرفه، محدودیت واردات، تسهیلات بانکی و حمایتهای دولتی برخوردار بوده، اما هنوز نتوانسته کیفیت پایدار، صادرات قابلتوجه و رضایت عمومی را به دست آورد. مسئله دیگر کمبود حمایت نیست؛ پرسش این است که چرا حمایتها هرگز به نتیجهای متناسب با هزینهای که مردم پرداختهاند، منجر نشده است؟
سالهاست صنعت خودرو ایران شبیه فرزند لوسی شده که خانواده برای حفظ او از تمام امکانات خود استفاده کرده، اما هیچگاه نتیجهای متناسب با این حمایتها از او نخواسته است. هر زمان رقیب خارجی به بازار نزدیک شده، واردات محدود یا متوقف شده؛ هر وقت زیان افزایش یافته، تسهیلات و راههای تازهای برای تأمین نقدینگی در نظر گرفته شده و هر زمان قیمتها با هزینه تولید هماهنگ نبوده، سیاستگذار برای تغییر شیوه قیمتگذاری تحت فشار قرار گرفته است.
با وجود این، محصول نهایی همچنان یکی از اصلیترین دلایل نارضایتی مردم است. مصرفکننده ایرانی نهتنها با قیمتهای بالا روبهروست، بلکه در بسیاری از موارد باید کیفیت مونتاژ نامطمئن، فناوری قدیمی، خدمات پس از فروش پرچالش و هزینه نگهداری رو به افزایش را نیز تحمل کند.
حمایت از صنعت در ذات خود اشتباه نیست. تقریباً تمام کشورهای صاحب صنعت، در دورهای از صنایع راهبردی خود حمایت کردهاند؛ اما تفاوت در آن است که حمایت باید زماندار، هدفمند و مشروط به نتیجه باشد. حمایت دائمی بدون الزام به رقابت، بهرهوری و صادرات، صنعت قدرتمند نمیسازد؛ بنگاهی وابسته میسازد که بقای خود را نه در رضایت مشتری، بلکه در ادامه تصمیمهای حمایتی دولت جستوجو میکند.دیواری که رقابت را بیرون نگه داشت
بازار خودرو ایران برای چند سال عملاً از حضور خودروهای وارداتی محروم بود. واردات خودروهای کامل از سال ۱۳۹۷ متوقف شد و امکان واردات دوباره از سال ۱۴۰۱ فراهم آمد. گزارش مرکز پژوهشهای مجلس نشان میدهد شاخص تمرکز بازار خودرو که در سال ۱۳۹۵ حدود ۳۸۵۰ بود، پس از سال ۱۳۹۷ به بیش از ۴۵۰۰ رسید؛ عددی که افزایش انحصار را نشان میدهد. این شاخص پس از آزادسازی محدود واردات و افزایش سهم شرکتهای خصوصی به کمتر از ۳۴۰۰ کاهش …
