بر این اساس، بنزین در ترکمنستان حدود ۴۷ برابر، در عراق ۷۳ برابر، در جمهوری آذربایجان ۷۷ برابر، در افغانستان ۱۱۳ برابر، در پاکستان ۱۲۵ برابر، در ترکیه ۱۵۷ برابر و در ارمنستان حدود ۱۷۰ برابر گرانتر از ایران عرضه میشود.
این اختلاف بهتنهایی توضیحدهنده تمام مشکلات بازار سوخت در ایران نیست؛ اما نمیتوان نقش آن را در افزایش مصرف، قاچاق، رشد تقاضا برای خودروهای شخصی و فشار بر منابع عمومی نادیده گرفت. مسأله اصلی آن است که قیمت فعلی بنزین فاصله زیادی با هزینههای واقعی تولید، پالایش، انتقال، توزیع و در مواردی واردات آن دارد؛ در نتیجه، بخشی از هزینه مصرف سوخت نه در زمان خرید، بلکه از طریق بودجه عمومی، کاهش سرمایهگذاری یا فشار بر سایر بخشهای اقتصاد پرداخت میشود.
مبنای تبدیل ارقام به دلار، نرخ ۱۷۰هزار تومان برای هر دلار است. بنابراین نسبتهای جدول با تغییر نرخ ارز تغییر میکنند؛ با این حال، حتی با در نظر گرفتن نوسانهای ارزی نیز اصل شکاف قیمتی میان ایران و همسایگان پابرجا میماند.
ترکمنستان که در این مقایسه پایینترین قیمت بنزین را دارد، سوخت را حدود ۰٫۴ دلار در هر لیتر عرضه میکند؛ یعنی نزدیک به ۴۷ برابر قیمت آزاد بنزین در ایران. این نسبت در عراق و جمهوری آذربایجان به بیش از ۷۰ برابر میرسد و در ترکیه و ارمنستان از ۱۵۰ برابر عبور میکند. چنین اختلافی برای کشوری که با چند کشور دارای بازار سوخت گرانتر مرز زمینی دارد، تنها یک تفاوت حسابداری نیست، بلکه میتواند به محرکی برای جابهجایی غیررسمی سوخت در امتداد مرزها تبدیل شود.
قیمت پایین و مصرف بالا
قیمت هر کالا، یکی از عوامل مؤثر بر میزان تقاضاست. هرچه استفاده از یک کالا ارزانتر باشد، انگیزه برای مصرف بیشتر و صرفهجویی کمتر میشود؛ مگر آنکه سیاستهای دیگری مانند سهمیهبندی، محدودیت مصرف یا استانداردهای سختگیرانه این اثر را خنثی کنند.
در بازار بنزین ایران، پایین بودن قیمت در کنار رشد جمعیت، افزایش تعداد خودروها، ضعف حملونقل عمومی و مصرف بالای خودروهای داخلی قرار گرفته است. نتیجه، افزایش تقاضا برای سفر با خودروی شخصی و رشد مصرف سوخت …
