برخی افراد باید دوره سالمندی خود را به هر دلیلی نظیر نبود خانواده یا نداشتن فرزند و مهاجرت آنها و... به تنهایی سپری کنند که این امر جدا از اینکه ممکن است موجب افسردگی یا انزوای سالمند شود، خطرناک است. زیرا سالمندان به دلیل وضعیت ویژهای که دارند، به خصوص اگر بیماریهای خاصی داشته باشند، نیاز به مراقبت دائمی دارند.
ارائه خدمات درمانی و مراقبتی در منزل که در سالهای اخیر باب شده، اقدام مثبتی برای سالمندانی است که میخواهند در خانه خود بمانند و به بیمارستان یا خانه سالمندان منتقل نشوند. با توجه به افزایش جمعیت سالمندان، سالانه افراد بسیاری نیاز به خدمات پرستار یا مراقب در منزل دارند که راه حل بهتری نسبت به انتقال افراد به خانه سالمندان است.
استحمام، تغذیه، مصرف دارو، کنترل فشار و قند خون، جابه جایی، پیشگیری از زخم بستر و همراهی سالمند در فعالیتهای روزانه مواردی است که در تعریف پرستار سالمند در منزل قرار میگیرد و البته وضعیت فرد میتواند هم از نظر اهمیت و هم از نظر قیمتی تفاوت ایجاد کند. به طور نمونه، مراقبت از سالمند مبتلا به آلزایمر، پارکینسون، سکته مغزی و محدودیتهای حرکتی دقت و حساسیت بیشتری را میطلبد. مراقبت شبانه روزی، ماهی ۳۵ میلیون تومان!
با یکی از مراکزی که خدمات مراقبت از سالمند در منزل ارائه میکند، تماس میگیرم. کسی که پاسخگوی تلفن است، بدون اینکه وضعیت سالمند را از من بپرسد، فهرست قیمتها را پشت سرهم ردیف میکند: «مراقبت روزانه یا شبانه دوازده ساعته ۲۲ تا ۲۵ میلیون تومان در ماه و مراقبت شبانه روزی ماهی ۳۰ تا ۳۵ میلیون تومان است.
بسته به مشکلات سالمند یا بیماریها این مبالغ کم و زیاد خواهد شد.» او در پاسخ به پرسش من درباره اینکه آیا این مراقبان آموزشهای لازم برای حضور در کنار سالمند را دیدهاند یا خیر، میگوید: مراقب یعنی کارگر؛ بنابراین این افراد مدرکی هم ندارند و فقط زیر نظارت مرکز برای مراقبت از سالمند به منزل او میروند و تضمین ما هم طبق قرارداد خواهد بود. ابتدا آ نها چند روز یا یک هفته برای مراقبت از فرد اقدام میکنند و اگر سالمند رضایت داشت، قرارداد ماهانه بسته خواهد شد. تعرفههای پرستاری در منزل، از ۴۵۰ هزار تا ۸.۵ میلیون تومان
اما اگر به جای مراقب، پرستار به منزل بیاید، قیمتها متفاوت خواهد بود و طبق تعرفهای که در جست وجوی اینترنتی هم قابل مشاهده است، اعزام پرستار از سوی این شرکت برای فقط یک تزریق عضلانی بین ۴۵۰ تا ۶۰۰ هزار تومان هزینه روی دست سالمند میگذارد. تزریق سرم در منزل نیز بین ۶۵۰ تا ۸۵۰ هزار تومان و کنترل فشارخون، قندخون و علائم حیاتی بین ۲۰۰ تا ۳۵۰ هزار تومان هزینه دربردارد.
درصورتی که قرار باشد پرستار به صورت دوازده ساعته در کنار سالمند حضور داشته باشد، مبلغ بین ۲ میلیون و ۸۰۰ هزار تومان تا ۵ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان متغیر است و همین رقم برای حضور شبانه روزی کنار سالمند به ۴ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان تا ۸ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان افزایش پیدا میکند. به طور کلی شرکتها برای تعیین تعرفه خدمات پرستاری در منزل عوامل مختلفی نظیر نوع خدمات موردنیاز، مدت حضور پرستار، وضعیت عمومی و وضعیت جسمانی، شیفت روز یا شب، تعطیلات رسمی و محل سکونت بیمار در مشهد را در نظر میگیرند. مراقب شبانهروزی، ۴۰ میلیون تومان در ماه
شرکت دیگری قیمت را برای شیفتهای هشت ساعته در روز مبلغ ۲۱ میلیون تومان و یازده ساعته ۲۴ تا ۲۵ میلیون تومان در ماه به جز روزهای تعطیل اعلام میکند. دوازده ساعت حضور مراقب از شب تا صبح ۲۴ میلیون تومان و حضور شبانه روزی ۴۰ میلیون تومان در ماه محاسبه میشود. نماینده این شرکت میگوید: برای روزهای تعطیل به مراقبان اضافه کاری تعلق میگیرد و به مبلغ یک روز کاری آنها ۴۰ درصد اضافه میشود.
او به این موضوع هم اشاره میکند که مراقب، کارهای روزمرهای که سالمند نمیتواند انجام بدهد، نظیر پخت وپز، تمیزکردن هفتگی خانه، کمک به استحمام و... را انجام میدهد، اما نه در حد یک کارگر خدماتی. به او میگویم که سالمند مدنظرمان علائم افسردگی دارد و برایمان مهم است که مراقب در این زمینه آموزش دیده باشد. او بیان میکند: آنها تجربه دارند و هر روز به شرکت گزارش کار میدهند.
درصورتی که نکتهای لازم باشد، به آنها گوشزد میکنیم. اما درباره ضمانت حضور این افراد در منزل، این شرکت پاسخ متفاوتی میدهد و اضافه میکند: در همان ابتدای استخدام از مراقبان سفته دریافت شده است، اما جدای از آن با هر خانوادهای که قرارداد ببندیم، باید مراقب به شرکت تعهد محضری نیز بدهد.
مراقبان در رده سنی ۲۵ تا ۶۵ سال هستند و باید ببینیم برای حضور در کنار سالمند کدام یک اعلام آمادگی میکنند و بعد برای دریافت کار مصاحبه خواهند داشت. مزیت دیگری که این شرکت برای بازارگرمی بیشتر در میانه گفتوگو آن را رو میکند، این است که سالمند میتواند به انتخاب خود یا ماهی یک بار ویزیت رایگان پزشک داشته باشد یا توسط روان شناس و پرستار چکاپ شود. آگهیهای مجازی بدون تضمین
سایتهای آگهی هم این روزها از این موضوع غافل نماندهاند و به راحتی نوشتن چند کلمه میتوانید به مراقبانی دسترسی پیدا کنید که حاضر میشوند از سالمند شما مراقبت کنند. شمار زیاد آگهیها از سوی کسانی که خود سالمند دارند و ملاکهای مدنظرشان برای مراقب را اعلام کردهاند تا فردی را پیدا کنند، نشان میدهد که شاید بیشترشان به تضمین ورود یک فرد غریبه به منزل فکر نمیکنند یا اصلا برایشان چندان اهمیتی ندارد مراقبی که قرار است ساعتهایی را کنار پدر یا مادر سال خورده شان بگذراند، مهارت لازم را در این زمینه دارد یا آموزشی در این زمینه گذرانده است یا خیر.
پاسخ این است که شرکتهای ارائه دهنده خدمات پرستاری سالمندان در منزل مدعی نیستند که این مراقبان آموزش خاصی دیده باشند، در سایتهای آگهی نیز فرد فقط مدعی میشود که سابقه زیادی دارد یا حتی مدرک کمک پرستاری یا بهیاری دارد. یکی از این آگهیها مربوط به پرستار مردی است که ادعا کرده بیش از ۱۰ سال سابقه مراقبت و نگهداری از بیماران در بیمارستان و منزل را دارد و مدرک کمک بهیاری هم گرفته است.
در توضیحات آگهی خود به این هم اشاره کرده است که میتواند امور دارویی، تعویض پانسمان، تزریقات، حمام بیمار، کمک به تغذیه، کارهای شخصی بیمار، کمک به تعویض پوشک و... را انجام دهد. به عنوان کسی که به دنبال مراقب برای سالمند است، با او تماس میگیرم و مشخصات سالمند فرضی را به او میگویم. میخواهد کف قیمتی مشخص شود؛ بنابراین بیان میکنم که سالمند میتواند کارهای شخصی خود را انجام دهد و فقط نیازمند است که در راه رفتن و حرکات فیزیوتراپی در منزل او را همراهی کند.
مراقب آن سوی خط، ابتدا وضعیت بیمار و نشانی محل سکونت را میپرسد و بعد میگوید: همکارانم ساعتی ۱۵۰ تا ۲۰۰ هزار تومان برای رفتن به منازل سالمندان دریافت میکنند، اما به دلیل اینکه شما میگویید پدر قادر است کارهای شخصی خود را انجام دهد، ساعتی ۱۴۰ هزار تومان حساب میکنم. اما اگر سالمند تعویض پوشک، سوند یا... داشته باشد، قیمت متفاوت خواهد بود. کمی سر قیمت با او چانه میزنم. میگوید: کمتر از این قیمت فکر نمیکنم کسی را پیدا کنید.
چون اکنون من در بیمارستان کنار بیمار هستم و ساعتی ۱۳۵ هزار تومان میگیرم و فقط داروی بیمار را به او میدهم یا اگر فشار خون یا ضربانش بالا برود، به پرستاران اطلاع میدهم. طبق گفته خودش، همسرش هم چندسال است که مراقب یک سالمند در منزل است و دو روز در هفته در شیفت هشت ساعته به آنجا میرود و، چون کار او مداوم است و چند سال است که در آنجا کار میکند، ساعتی ۱۳۰ هزار تومان حساب میکند. کفه برابر قیمت مراقبت در منزل با حقوق بازنشستگی
با احتساب تعرفه ساعتی ۱۴۰ هزار تومان، یعنی کف قیمت، اگر یک سالمند بخواهد مراقبی برای هشت ساعت در روز کنارش باشد، باید یک میلیون و ۱۲۰ هزار تومان و برای یک شبانه روز ۳ میلیون و ۳۶۰ هزار تومان به او پرداخت کند. اگر ماه را بیست وشش روزه و بدون روزهای تعطیل در نظر بگیریم، خانواده سالمند باید ۲۹ میلیون و ۱۲۰ هزار تومان به مراقب بپردازند.
تعیین این مبلغ برای مراقبت از سالمند در منزل درحالی است که حقوق تقریبی بازنشستگان با سی سال سابقه ۳۳ میلیون تومان است و درعمل پرداخت این هزینهها برای فرد بازنشسته اگر نگوییم غیرممکن است، بسیار سخت خواهد بود. مراقبت رایگان از سالمندان زیر پوشش بهزیستی
نرگس ژیان عابد، معاون امور توان بخشی بهزیستی خراسان رضوی، با اشاره به اینکه جنس فعالیت مراکز مراقبت در منزل زیر نظر بهزیستی با دانشگاه علوم پزشکی مشهد متفاوت است، اظهار میکند: بهزیستی به مراقبان آموزش و به آنها گواهی میدهد. این مراقبان سه روز در هفته و هر بار سه ساعت به منزل مددجویان میروند و به صورت رایگان خدماتی نظیر جابه جایی، استحمام، غذادادن و... را انجام میدهند.
او با بیان اینکه این خدمات فقط مختص کسانی است که زیر پوشش بهزیستی قرار دارند، اضافه میکند: خدمات بهزیستی برای مراقبت در منزل شامل حال معلولان، سالمندان و بیماران روانی مزمن شدید و بسیار شدید میشود که معمولا برای دهک زیر پنج رایگان است.
ژیان عابد با اشاره به اینکه هشت مرکز مراقبت در منزل در خراسان رضوی داریم که پنج مورد آنها در مشهد است، میگوید: به ازای مراقبت از هر مددجو در منزل، ۸ میلیون تومان یارانه در ماه به مراکز پرداخت میکنیم که پانصد سالمند از خدمات این مراکز استفاده میکنند.
او بیان میکند: مراقبان زیرنظر یک سرگروه که مدرک کارشناسی دارد، فعالیت میکنند، اما خود مراقبان به طور عمده مدرک دیپلم و تعدادی نیز لیسانس دارند. برای نظارت بر کیفیت انجام کار نیز همکاران با خانوادهها تماس میگیرند یا سرگروه در منزل مددجویان حضور پیدا میکند. خانوادهها نیز برای ثبت شکایت خود میتوانند از طریق سامانه دیده بان ۱۴۸۲ اقدام کنند. نیاز به یک مرکز مراقبت پرستاری در منزل برای هر ۵۰ هزار نفر
محمدحسن عزتی، مدیر وقت پرستاری دانشگاه علوم پزشکی مشهد، در سال ۱۴۰۳ اعلام کرده بود که «۶۵ مرکز مشاوره و ارائه مراقبتهای پرستاری در منزل در مناطق تحت پوشش دانشگاه فعال هستند که از این تعداد، دوازده مرکز در شهرستانهای تابعه دانشگاه و مابقی در مشهد فعالیت میکنند».
او البته به این موضوع هم اشاره کرده بود که با افزایش بیماران مبتلا به بیماریهای قلبی عروقی و افزایش جمعیت سالمندی و هزینههای زیاد برای ارائه خدمات به این دسته از افراد، وجود مراکز مشاوره و ارائه مراقبتهای پرستاری در منزل ضرورت پیدا میکند. عزتی در همان مصاحبه بیان کرده بود که باید به ازای هر ۵۰ هزار نفر جمعیت زیرپوشش، یک مرکز ایجاد شود و با توجه به جمعیت زیرپوشش دانشگاه، نیاز به نود مرکز ارائه مراقبتهای پرستاری در منزل داریم.
در ادامه حتما بخوانید راهاندازی باشگاه اجتماعی «خردمندان» برای حمایت از سالمندان در مشهد پیگیری بی ثمر از علوم پزشکی
برای اطلاع از نحوه فعالیت، تعرفههای خدمات مراقبتی و پرستاری در منزل و نیز سازوکار نظارت بر این مراکز، از دانشگاه علوم پزشکی مشهد پیگیر شدیم. روابط عمومی دانشگاه، مدیر نظارت بر درمان را به عنوان مسئول اصلی این حوزه معرفی کرد، اما به دلیل دردسترس نبودن او، پیگیریها از مسیر روابط عمومی ادامه یافت و سه مسئول دیگر برای پاسخگویی معرفی شدند که هریک اعلام کردند این حوزه مرتبط با مسئولیتهای آنها نیست و باید مدیریت پرستاری دانشگاه پاسخگو باشد.
در ادامه با محمد صادقی، مدیر پرستاری دانشگاه، تماس گرفتیم. او نیز پاسخگویی را منوط به هماهنگی از طریق روابط عمومی و ارائه پرسشها به صورت مکتوب یا در چارچوب مصاحبه حضوری دانست؛ این درحالی است که هماهنگیها از طریق روابط عمومی انجام شده بود. شاید گفتن این نکته هم خالی از لطف نباشد که صادقی در گزارش پیشین شهرآرا درباره ترک خدمت پرستاران نیز فقط به یک جمله در پاسخ به پرسشها بسنده کرده بود.
درنهایت، تنها آماری که دانشگاه علوم پزشکی درباره مراکز مراقبت و پرستاری در منزل ارائه کرد، این بود که «اکنون ۱۳۷مجوز بهره برداری برای فعالیت این مراکز توسط دانشگاه صادر شده است». این روایت مختصر را فقط به این دلیل شرح دادیم که اگر بخشی از پرسشهای این گزارش بی پاسخ مانده است، مخاطبان بدانند که مسیر دستیابی به اطلاعات کامل، همواره با موانعی روبه رو بوده است.
