زهرا زنگنه | شهرآرانیوز؛ کاشی هشتپر با ابعاد ۱۸ در ۱۸ سانتیمتر؛ قطعهای که شاید در نگاه اول فقط بخشی از یک تزیین قدیمی به نظر برسد، اما روی سطح زرینفام آن، حدیثهایی از امام جعفر صادق (ع) نقش بسته است.
این کاشی یکی از نمونههای برجایمانده از هنر زرینفام در حرم مطهر رضوی است؛ هنری که حدود هشت قرن پیش بهدست استادان کاشانی به اوج رسید و در کنار درخشش و نقشونگار، آیات قرآن و سخنان اهلبیت (ع) را نیز بر دیوارهای حرم ماندگار کرد. میلاد حضرت رسول (ص) و امام صادق (ع) دلیلی شد تا در سطرهای پیشِرو از این هنرِ بهیادگارمانده بگوییم. زرینفام؛ درخشش چشمنواز کاشی
زرینفام یکی از دشوارترین و درعینحال چشمگیرترین فنون کاشیسازی و سفالگری ایرانی است؛ شیوهای که سطح کاشی را در طیفی از رنگهای قهوهای، سبز، قرمز، نارنجی، زرد و نقرهای به درخشش درمیآورد. این جلوه، حاصل استفاده از لایهای فلزی بر سطح لعاب کاشی است.
در این روش، پس از پخت اولیه، لایهای نازک از ترکیبات مس و نقره و موادی مانند گِل اُخرا روی لعاب قرار میگیرد و کاشی بار دیگر در شرایطی با اکسیژن بسیار کم حرارت میبیند. نتیجه، سطحی است که بسته به نور و زاویه دید، جلوهای متفاوت پیدا میکند؛ همان تلألویی که دلیل نامگذاری این شیوه به «زرینفام» است.
هرچند این فن در ایران ابداع نشده بود، اما هنرمندان ایرانی طی سدهها آن را به مرحلهای از کمال رساندند که زرینفام به یکی از شاخصترین جلوههای هنر کاشیکاری ایران تبدیل شد. سدههای هفتم و هشتم هجری را میتوان دوره درخشش این هنر دانست؛ زمانی که ساخت و پخت لعاب زرینفام تقریبا در انحصار دو خاندان سفالگر ابیطاهر و ابیزید در کاشان بود. تلألو زرین فام بر در و دیوار آستان
حرم مطهر امام رضا (ع) از بناهایی است که نمونههای متنوعی از هنر کاشیکاری ایران را در خود جای داده است؛ از کاشیهای هفترنگ، معرق و معقلی تا زرینفام. بخشی از نفیسترین نمونههای زرینفام حرم به قرن هفتم هجری بازمیگردد؛ دورانی که هنر کاشیسازی ایران به یکی از دورههای مهم خود رسیده بود.
محرابها از مهمترین محلهای استفاده از این کاشیها بودند. سه محراب زرینفام حرم مطهر، یعنی محراب پیشروی مبارک، پایین پای مبارک و بالاسر حضرت (ع)، نمونههایی از این میراث هشتصدسالهاند. …
