وی با اشاره به اهمیت پنج سال نخست زندگی افزود: ساختار اولیه شخصیت بر اساس بسیاری از نظریههای روانشناختی در همین سالها شکل میگیرد و به همین دلیل دوره تولد تا پنجسالگی، دورهای کلیدی در شکلگیری ویژگیهای شخصیتی، اعتماد، احساس امنیت و دلبستگی است.
قربانی ادامه داد: والدین میتوانند یکی از مهمترین هدیههای زندگی را به فرزند خود منتقل کنند و آن، ایجاد احساس امنیت و اعتماد است. ارتباط پوستی مادر و نوزاد، شیردهی در محیطی آرام و همراه با ارتباط عاطفی، از جمله عواملی است که میتواند در شکلگیری دلبستگی ایمن مؤثر باشد.
این روانشناس با بیان اینکه سلامت روان والدین نیز در این زمینه اهمیت زیادی دارد، تصریح کرد: پدر و مادر باید از سلامت روان کافی برخوردار باشند تا بتوانند فضای امنی را در خانواده ایجاد کنند؛ زیرا بسیاری از ویژگیهایی مانند عشقورزیدن، دوستداشتن، دوست داشتهشدن و دلبستگی، در همان سالهای نخست زندگی شکل میگیرد.
وی با اشاره به ارتباط میان دلبستگی و اعتیاد گفت: تحقیقات نشان میدهد دلبستگی ایمن میتواند یکی از عوامل محافظتکننده در برابر آسیبهای اجتماعی باشد، در حالی که دلبستگی ناایمن میتواند زمینهساز مشکلات مختلفی شود. بنابراین کیفیت رابطه والدین با فرزند و فضای عاطفی خانواده، نقش مهمی در آینده فرد دارد.
مهارتهای زندگی؛ واکسینهکردن روانی کودکان در برابر آسیبهای اجتماعی است
قربانی با اشاره به اهمیت آموزش مهارتهای زندگی در پیشگیری از اعتیاد اظهار کرد: تجربه و تحقیقات انجامشده نشان میدهد آموزش مهارتهای زندگی یکی از مؤثرترین رویکردها در پیشگیری از اعتیاد است و در کنار آن، توجه به سلامت روان نیز اهمیت بسیار زیادی دارد.
وی افزود: مهارتهای زندگی شامل مجموعهای از مهارتهاست که از جمله آنها میتوان به خودآگاهی، همدلی، مهارتهای ارتباطی، روابط بینفردی، تفکر خلاق، تفکر انتقادی، مقابله با هیجانات، مقابله با استرس، حل مسئله و تصمیمگیری اشاره کرد.
این کارشناس حوزه اعتیاد با تأکید بر اینکه این مهارتها اکتسابی و آموزشپذیر هستند، گفت: بسیاری از این مهارتها را میتوان از سالهای نخست زندگی به کودکان آموزش داد؛ برای نمونه، آموزش حل مسئله و تصمیمگیری به کودک کمک میکند در مواجهه با مشکلات زندگی، به جای گرفتارشدن در فشار روانی، راهکار مناسبی پیدا کند.
قربانی ادامه داد: فشار روانی و ناتوانی در حل مسائل زندگی میتواند با مصرف مواد ارتباط داشته باشد؛ بنابراین آموزش مهارت حل مسئله و تصمیمگیری از همان سنین کودکی میتواند نقش مهمی در پیشگیری ایفا کند.
وی همچنین به اهمیت آموزش تفکر خلاق و تفکر انتقادی به کودکان اشاره کرد و گفت: امروز در بسیاری از نظامهای آموزشی، حتی برای کودکان مهدکودکی نیز تمرینهایی برای تقویت تفکر خلاق و انتقادی طراحی میشود تا کودک بتواند مسائل را منطقیتر ببیند و برای آینده خود تصمیمهای مناسبتری بگیرد.
مغز تا ۲۰ یا ۲۱ سالگی در حال رشد است
قربانی با اشاره به ابعاد فیزیولوژیک رشد انسان اظهار کرد: ساختار مغز از دوران کودکی تا حدود ۲۰ تا ۲۱ سالگی همچنان در حال رشد و تکامل است و همین موضوع ضرورت توجه جدی به پیشگیری و آموزش در سالهای کودکی و نوجوانی را دوچندان میکند.
وی با اشاره به نقش انتقالدهندههای شیمیایی مغز در احساسات و رفتار انسان افزود: مواد شیمیایی مختلفی مانند دوپامین، سروتونین، اکسیتوسین و اندورفین در بدن انسان وجود دارند که در احساس لذت، نشاط، خلق، دلبستگی و کاهش درد نقش دارند و محیط خانواده و نوع تعامل والدین با کودک میتواند بر این فرآیندها تأثیرگذار باشد.
این روانشناس تأکید کرد: محیط امن، نشاطآور و اعتمادآفرین خانواده میتواند به تنظیم هیجانی و سلامت روان کودک کمک کند و در مقابل، محیطهای پرتنش و ناامن ممکن است زمینه آسیبپذیری فرد را افزا یش دهد.
قربانی با بیان اینکه اعتیاد پدیدهای چندوجهی است، خاطرنشان کرد: اعتیاد را نمیتوان صرفاً یک مسئله زیستی دانست؛ بلکه ابعاد روانی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی نیز در آن دخیل هستند و به همین دلیل پیشگیری از آن نیز نیازمند نگاهی جامع و چندبعدی است.
وی در پایان با تأکید بر اهمیت خانواده گفت: ریشه بسیاری از ویژگیهای تربیتی و شخصیتی انسان در خانواده شکل میگیرد و نقش پدر، مادر و محیطی که کودک در آن رشد میکند، میتواند مسیر آینده او را تعیین کند؛ بنابراین پیشگیری از اعتیاد، پیش از آنکه به خیابان، مدرسه یا جامعه برسد، باید از خانه و خانواده آغاز شود.
