شهرهای خواهرخوانده بهطور معمول بر اساس تشابهات تاریخی، فرهنگی، معماری یا جایگاه نمادین مشترک انتخاب میشوند تا بتوانند از توانمندیهای یکدیگر برای پیشبرد اهداف علمی، فنی و گردشگری بهره ببرند. برای مثال، دو شهر تاریخی همچون اصفهان و شیان که هر دو در مسیر جاده ابریشم قرار داشتهاند، یا شیراز و وایمار که به واسطه پیوند ادبی گوته و حافظ به هم نزدیکند، نمونههای بارز این همسانی هستند.
ماهیت و اهداف همکاریهای شهری
همکاریهای شهری میان شهرهای خواهرخوانده در چند محور کلیدی تعریف میشود: تبادل دانش فنی و تجربیات مدیریت شهری، توسعه روابط فرهنگی و گردشگری، همکاریهای اقتصادی و تجاری، و اجرای پروژههای مشترک زیرساختی. این همکاریها از طریق امضای تفاهمنامههای دوجانبه، برگزاری هفتههای فرهنگی، اعزام هیئتهای تخصصی و تعریف پروژههای پایلوت آغاز میشود.
در حوزه مدیریت شهری، شهرهای خواهرخوانده میتوانند در زمینههایی همچون حملونقل عمومی، مدیریت پسماند، هوشمندسازی خدمات شهری و توسعه فضاهای سبز از تجربیات یکدیگر بهره بگیرند. برای مثال، شهرداریهای ایران در سالهای اخیر با شهرهای چینی و ترکیهای در زمینه طراحی خطوط مترو و سیستمهای اتوبوسرانی سریع (BRT) تبادل نظر کردهاند.
یکی از مهمترین فرصتهای خواهرخواندگی، دسترسی به شبکههای بینالمللی و جذب سرمایهگذاری خارجی است. شهرهای خواهرخوانده میتوانند با معرفی پتانسیلهای اقتصادی خود به شرکای خارجی، زمینه مشارکت بخش خصوصی و سرمایهگذاران را فراهم کنند، همچنین تبادلات گردشگری میان دو شهر میتواند به افزایش ورود گردشگر و رونق کسبوکارهای محلی منجر شود. برای مثال، امضای تفاهمنامه گردشگری بین شیراز و دوشنبه در سال ۱۴۰۳ گامی در همین جهت بود.
در بعد فرهنگی، برگزاری جشنوارهها، نمایشگاهها و هفتههای فرهنگی مشترک میتواند به شناخت متقابل شهروندان و تقویت پیوندهای انسانی کمک کند. این نوع تعاملات بهویژه برای شهرهایی با پیشینه تاریخی مشترک اهمیت ویژهای دارد. جشنوارهها و نمایشگاهها برخلاف نشستهای رسمی اداری، فضایی صمیمی و مردمی برای تعامل فراهم میکنند. در این فضاها شهروندان دو شهر بدون واسطه دیپلماتها یا مقامات رسمی، با فرهنگ، هنر، غذاها و آدابورسوم یکدیگر آشنا میشوند. این آشنایی مستقیم، تصورات کلیشهای را میشکند و زمینهساز دوستیهای فردی و گروهی میشود.
بسیاری از شهرها دارای ظرفیتهای فرهنگی و هنری ناشناختهای هستند که در رویدادهای مشترک به نمایش گذاشته میشوند. این تبادل، علاوه بر بعد فرهنگی، به رونق اقتصادی و گردشگری نیز منجر میشود. بسیاری از رویدادهای فرهنگی شامل نشستهای علمی، همایشها و سمینارهای مشترک میان دانشگاهها و مراکز پژوهشی دو شهر است. این تبادلات بهویژه در حوزههای مطالعات فرهنگی، ادبیات، تاریخ و گردشگری میتواند به تولید دانش مشترک و تقویت همکاریهای آکادمیک منجر شود.
اصفهان و شیان؛ از جاده ابریشم تا شهر هوشمند
اصفهان و شیان در اردیبهشت ۱۳۶۸ (۱۹۸۹) نخستین پیمان خواهرخواندگی خود را امضا کردند؛ پیمانی که بر پایه تشابهات تاریخی و فرهنگی دو شهر در مسیر جاده باستانی ابریشم استوار بود. آنچه این همکاری را از بسیاری از پیمانهای خواهرخواندگی دیگر متمایز میکند، تداوم و تحول آن از روابط فقط فرهنگی به همکاریهای فنی و زیرساختی در دهههای اخیر است.
در سالهای ۱۴۰۱ تا ۱۴۰۴، شهرداری اصفهان با اشتراک تجربیات شهرها از جمله شیان، برنامههای جدی برای هوشمندسازی خدمات شهری و توسعه حملونقل عمومی آغاز کرد. مقامات شهرداری اصفهان در نشستهای مشترک با انجمنهای دوستی ایران و چین، بر همکاری در زمینههای هوشمندسازی، مدیریت ترافیک و بهینهسازی سیستمهای حملونقل تأکید کردهاند.
یکی از ملموسترین نمونههای این همکاری، تبادل دانش فنی در زمینه طراحی و اجرای خطوط مترو است. شیان که متروی خود را در سال ۲۰۱۱ افتتاح کرد، امروز دارای شبکهای پیشرفته با چندین خط فعال است و اصفهان در سالهای اخیر از تجربیات چینیها در این حوزه بهره برده است، همچنین پروژههای مشترک در زمینه ساخت شهربازیهای مدرن و توسعه فضاهای تفریحی شهری از دیگر ثمرات این همکاری بوده است.
از سوی دیگر، شهرداری اصفهان در دوران همهگیری کرونا توانست با برگزاری نشستهای تخصصی و گفتوگوهای ویدیویی با شهردار شیان، روابط را حتی در شرایط محدودیتهای سفر حفظ کند. این تداوم ارتباط منجر به تعریف پروژههای جدیدی شد که شامل تبادل نمایشگاههای عکس، برگزاری هفتههای فرهنگی و معرفی ظرفیتهای گردشگری دو شهر به یکدیگر است.
در سال ۱۴۰۳ شهرداری اصفهان اعلام کرد که حاضر است امکانات تفریحی و گردشگری ویژهای را برای گردشگران چینی فراهم کند و در مقابل انتظار دارد شرکتهای چینی فعال در زمینه فناوریهای شهری با شهرداری اصفهان در پروژههای هوشمندسازی همکاری کنند. این رویکرد نشان میدهد که خواهرخواندگی اصفهان و شیان از یک پیمان نمادین به یک شراکت عملیاتی تبدیل شده است که همزمان ابعاد فرهنگی، فنی و اقتصادی را پوشش میدهد.
تبریز و استانبول؛ همکاری در حملونقل و مدیریت شهری
تبریز با ۱۶ شهر جهان پیمان خواهرخواندگی دارد که استانبول یکی از مهمترین و فعالترین آنها محسوب میشود. قرابت فرهنگی و زبانی میان تبریز و ترکیه بهویژه استانبول، زمینهساز همکاریهای گستردهای در حوزه مدیریت شهری، حملونقل و ترافیک شده است که در سالهای اخیر شتاب بیشتری گرفته است.
شهرداری تبریز در سالهای اخیر با تخصیص دو هزار میلیارد ریال اوراق مشارکت، ۴۰ دستگاه اتوبوس دیزلی به ناوگان حملونقل عمومی شهر اضافه کرد و برنامههای جدیدی برای توسعه خطوط مترو و سیستمهای اتوبوسرانی سریع (BRT) با الهام از تجربیات استانبول آغاز شد. مقامات شهرداری تبریز در دیدار با نمایندگان شرکتهای ترکیهای، بر واردات تجهیزات حملونقل شهری از ترکیه و استفاده از دانش فنی این کشور تأکید کردهاند.
معاون حملونقل و ترافیک شهرداری تبریز در سال ۱۴۰۱ در دیداری با مقامات ترکیهای، بر توسعه همکاریهای مشترک در زمینه مدیریت شهری و حوزه حملونقل تأکید کرد و خواستار انتقال تجربیات استانبول در زمینه کنترل ترافیک، پارکینگهای طبقاتی و سیستمهای هوشمند مدیریت ناوگان شد. این همکاریها منجر به تعریف پروژههای پایلوتی در تبریز شد که شامل نصب سیستمهای هوشمند کنترل ترافیک و بهینهسازی زمانبندی چراغهای راهنمایی است.
شهرداری تبریز در چهار سال اخیر بیش از ۶۰ پروژه سنگفرش و پیادهراهسازی را با الهام از الگوهای استانبول اجرا کرده است. این پروژهها نهتنها چهره بصری شهر را بهبود بخشیده، بلکه به افزایش ایمنی عابران پیاده و رونق کسبوکارهای محلی نیز منجر شده است.
پروازهای مستقیم و روزانه میان فرودگاه شهید مدنی تبریز و فرودگاههای استانبول با مدت زمان حدود دو ساعت و ۳۰ دقیقه، زمینهساز افزایش تبادلات گردشگری و تجاری میان دو شهر شده است. این دسترسی آسان، همکاریهای بخش خصوصی میان دو شهر را نیز تقویت کرده و منجر به سرمایهگذاری شرکتهای ترکیهای در پروژههای شهری تبریز شده است. همکاریهای مختلف این دو شهر نشان میدهد که خواهرخواندگی تبریز و استانبول از یک پیمان فرهنگی به یک شراکت استراتژیک در زمینه توسعه زیرساختهای شهری تبدیل شده است.
شیراز و دوشنبه؛ از پیوند ادبی تا گردشگری عملیاتی
شیراز و دوشنبه در سال ۱۳۵۹ (۱۹۸۰) پیمان خواهرخواندگی امضا کردند که بر پایه پیوندهای فرهنگی و ادبی دو شهر، بهویژه اشتراک در میراث حافظ و دیگر شاعران فارسیزبان استوار بود. در دهههای اخیر، این همکاری از بعد فرهنگی فراتر رفته و به تفاهمنامههای عملیاتی در زمینه گردشگری و تبادلات اقتصادی تبدیل شده است.
در آذر ۱۴۰۳ (دسامبر ۲۰۲۴)، مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان فارس و دبیر اول سفارت تاجیکستان در تهران، تفاهمنامه مشترک همکاری در زمینه تبادلات گردشگری بین دو شهر را امضا کردند. این تفاهمنامه شامل برگزاری هفتههای فرهنگی متناوب در شیراز و دوشنبه، توسعه تورهای گردشگری مشترک و تسهیل صدور ویزا برای گردشگران دو طرف است.
در سالهای اخیر، سفیر جمهوری تاجیکستان در تهران و استاندار فارس بر بهرهبرداری از ظرفیتهای موجود از جمله ارتباطات شهرهای خواهرخوانده میان دوشنبه و شیراز برای تقویت همکاریها تأکید دارند. گسترش همکاریهای دوجانبه در حوزههای صنعت، کشاورزی، فرهنگ و گردشگری از جمله برنامههایی منسجمی است که برای افزایش تبادل گردشگر میان دو شهر تدوین شده است.
استاندار فارس اعلام کرده است که هفته فرهنگی شیراز و دوشنبه باید بهطور مستمر و متناوب در دو شهر برگزار شود و این رویداد به یکی از محورهای اصلی دیپلماسی فرهنگی دو کشور تبدیل شود، همچنین تورهای گردشگری ویژهای برای سفر شهروندان شیراز به دوشنبه و بالعکس طراحی شده که شامل پروازهای چارتری، اقامت در هتلهای منتخب و بازدید از جاذبههای تاریخی و فرهنگی دو شهر است.
این همکاریها نهتنها به افزایش ورود گردشگر تاجیک به شیراز و گردشگر ایرانی به دوشنبه منجر شده، بلکه زمینهساز سرمایهگذاری بخش خصوصی در حوزههای هتلداری، رستورانداری و خدمات گردشگری در دو شهر نیز شده است. علاوه بر این، تبادلات دانشگاهی و پژوهشی میان مراکز آموزش عالی شیراز و دوشنبه در زمینه مطالعات فرهنگی، ادبیات و گردشگری آغاز شده که نشاندهنده عمق یافتن این همکاریهاست.
کد مطلب 993623
