به گزارش خبرگزاری ایمنا، دریای خزر آرامآرام عقب میرود، اما آنچه در نگاه اول ممکن است فقط تغییر خط ساحلی به نظر برسد، در واقع نشانه یک بحران بزرگتر است. بزرگترین پهنه آبی بسته جهان طی سه دهه گذشته بخش قابلتوجهی از آب و مساحت خود را از دست داده و در سال ۲۰۲۶ نیز نشانهای از توقف این روند دیده نمیشود. دادههای علمی و گزارشهای تازه نشان میدهند که افت سطح آب خزر دیگر یک نوسان معمول و کوتاهمدت نیست؛ روندی است که میتواند در سالهای آینده چهره سواحل پنج کشور ایران، روسیه، جمهوری آذربایجان، قزاقستان و ترکمنستان را تغییر دهد.
در تازهترین گزارشهای منتشرشده، یک مقام مسئول منابع آب جمهوری آذربایجان در گفتوگو با رویترز اعلام کرده که سطح آب خزر طی پنج سال گذشته حدود یک متر، طی یک دهه حدود ۱.۵ متر و طی ۳۰ سال گذشته حدود ۲.۵ متر پایین رفته است. به گفته او، سرعت عقبنشینی کنونی در برخی برآوردها به حدود ۲۰ تا ۳۰ سانتیمتر در سال میرسد. این ارقام نشان میدهند که مسئله دیگر فقط یک نگرانی زیستمحیطی برای آینده نیست؛ خزر همین حالا در حال تغییر است.
البته میان دادههای مختلف درباره سرعت و میزان افت سطح آب اختلافهایی وجود دارد؛ دلیلش تفاوت در ایستگاههای اندازهگیری، دوره زمانی و روش محاسبه است، اما در یک نکته اتفاق نظر وجود دارد که روند کلی سطح آب خزر نزولی است. یک مطالعه علمی منتشرشده در سال ۲۰۲۶ نیز با استفاده از دادههای ماهوارهای و اطلاعات هیدرولوژیک، کاهش حدود دو متری سطح آب از سال ۱۹۹۶ را تأیید کرده و برآورد کرده است که خزر در این مدت حدود ۲۳ هزار و ۸۵۸ کیلومتر مربع از سطح آبی خود را از دست داده است. چرا آب دریای خزر کم میشود؟
پاسخ را نمیتوان در یک علت خلاصه کرد. خزر دریایی بسته است و برخلاف اقیانوسها راه مستقیمی برای دریافت آب از پهنههای آزاد ندارد، بنابراین سطح آن به تعادل بسیار حساسی میان بارش، تبخیر و آب ورودی رودخانهها وابسته است. وقتی هوا گرمتر میشود، تبخیر افزایش پیدا میکند؛ وقتی بارندگی یا جریان رودخانهها کاهش مییابد، آب کمتری وارد خزر میشود و در نهایت تراز آب پایین میرود.
تغییرات اقلیمی در این میان نقش مهمی دارد. افزایش دمای منطقه باعث افزایش تبخیر از سطح خزر شده است و پژوهشهای جدید نشان میدهند که گرمایش میتواند …
