متخصصان تنظیم دمای محیط خواب، رعایت نظم در ساعات خواب و توجه به عادات غذایی و رفتاری را از عوامل مؤثر بر بهبود کیفیت خواب میدانند و در این میان، نوع تغذیه، میزان مصرف مایعات، فعالیتهای روزانه و شرایط محیطی از جمله عواملی هستند که در فصل گرم اهمیت بیشتری پیدا میکنند.
در طب سنتی ایرانی نیز خواب یکی از مؤلفههای مهم حفظ سلامت و تعادل بدن محسوب میشود و برای فصل تابستان توصیههایی درباره زمان خواب و بیداری، تغذیه، شرایط محیط و نحوه مواجهه با گرما مطرح شده است که برخی از این توصیهها در چارچوب اصول کلی سبک زندگی قابل بررسی هستند.
بر این اساس بررسی تأثیر گرمای تابستان بر خواب و مرور توصیههای طب سنتی درباره بهبود کیفیت خواب در فصل گرم، میتواند به شناخت بهتر عوامل مؤثر بر خواب و تفکیک توصیههای معتبر از باورهای رایج کمک کند و در صورت تداوم بیخوابی یا اختلال در کیفیت خواب، نباید فقط گرمای هوا را عامل مشکل دانست و عوامل مختلف جسمی، روانی و رفتاری میتوانند در بروز اختلالات خواب نقش داشته باشند و تشخیص علت اصلی، نیازمند ارزیابی تخصصی است.
بیخوابی تابستانی؛ اسیر نسخههای خودسرانه نشوید
بهنام یوسفیان، پزشک و متخصص طب سنتی در گفتوگو با خبرنگار ایمنا با بیان اینکه با در فصل تابستان و با افزایش دمای هوا، بسیاری از افراد از کاهش کیفیت خواب، دیر خوابیدن و بیدار شدنهای مکرر در طول شب شکایت دارند، اظهار کرد: گرمای هوا میتواند شرایط طبیعی بدن برای ورود به خواب را مختل کند، چراکه بدن برای شروع و حفظ خواب به کاهش نسبی دمای مرکزی خود نیاز دارد و از همین رو، شبهای گرم تابستان برای برخی افراد با خواب سبکتر و احساس خستگی در روز بعد همراه میشود.
وی با بیان اینکه خواب یکی از ارکان مهم حفظ تعادل و سلامت بدن به شمار میرود و کیفیت آن با شرایط محیطی و مزاج فرد ارتباط دارد، افزود: در این دیدگاه، فصل تابستان بهعنوان فصلی گرم و خشک شناخته میشود و رعایت تدابیری برای کاهش آثار گرما بر بدن مورد توجه قرار میگیرد. تنظیم زمان خواب، پرهیز از پرخوری در وعده شام و توجه به شرایط اتاق خواب از جمله نکاتی است که میتوان در چارچوب توصیههای عمومی به آن پرداخت.
پزشک و متخصص طب سنتی با بیان اینکه یکی از موضوعاتی که در توصیههای طب سنتی مورد توجه قرار میگیرد، تغذیه در ساعات پایانی شب است، تصریح کرد: مصرف وعدههای غذایی سنگین، چرب یا بسیار شیرین پیش از خواب میتواند احساس سنگینی و ناراحتی گوارشی ایجاد کند و در نتیجه به کیفیت خواب لطمه بزند. در فصل گرم نیز توجه به آبرسانی مناسب بدن اهمیت دارد، البته مصرف حجم زیادی از مایعات درست پیش از خواب میتواند باعث بیدار شدنهای مکرر برای دفع ادرار شود.
یوسفیان ادامه داد: ایجاد شرایط مناسب و خنک برای استراحت اهمیت دارد و میتوان با کاهش گرمای محیط، پوشیدن لباسهای سبک و استفاده از بستر مناسب، زمینه خواب آرامتری را فراهم کرد، با این حال نباید هر توصیهای که با عنوان طب سنتی در فضای مجازی منتشر میشود، معتبر تلقی شود و برای مثال، استفاده خودسرانه از عرقیات، دمنوشها یا فرآوردههای گیاهی به امید درمان بیخوابی، بدون توجه به شرایط جسمی و داروهای مصرفی فرد، میتواند حتی مشکلساز باشد. استفاده از دمنوشها و عرقیات گیاهی به عنوان راهکاری قطعی برای درمان بیخوابی چقدر موثر است؟
وی با بیان اینکه اختلال خواب در تابستان همیشه فقط به گرمای هوا مربوط نمیشود، گفت: تغییر ساعت خواب، استفاده طولانی از تلفن همراه در شب، مصرف نوشیدنیهای کافئیندار، استرس و برخی بیماریها نیز میتوانند در بیخوابی نقش داشته باشند، بنابراین اگر بیخوابی یا اختلال خواب به شکل مداوم ادامه پیدا کند، بهتر است علت آن توسط پزشک بررسی شود و توصیههای طب سنتی نیز در صورت استفاده، در کنار اصول پزشکی و با نظر متخصص مورد توجه قرار گیرد.
پزشک و متخصص طب سنتی با بیان اینکه تابستان میتواند فرصتی برای بازنگری در عادتهای خواب باشد، اضافه کرد: طب سنتی نیز با تأکید بر رعایت نظم و توجه به شرایط بدن و محیط، مجموعهای از توصیههای مرتبط با سبک زندگی ارائه میکند و خواب خوب تابستانی بیش از آنکه به یک نسخه جادویی نیاز داشته باشد، به محیط مناسب و عادتهای درست وابسته است.
یوسفیان خاطرنشان کرد: در کنار توصیههای مرتبط با خواب، برخی باورهای نادرست نیز درباره تأثیر گرما و راههای مقابله با بیخوابی در میان مردم رواج دارد. یکی از این باورها، استفاده خودسرانه از انواع دمنوشها و عرقیات گیاهی به عنوان راهکاری قطعی برای درمان بیخوابی است. هرچند برخی گیاهان ممکن است بر اساس شواهد موجود آثار خاصی داشته باشند، اما مصرف آنها به معنای درمان اختلال خواب نیست و میتواند در برخی افراد، بهویژه در صورت مصرف همزمان دارو، با عوارض یا تداخل همراه باشد.
وی ادامه داد: باور نادرست دیگر، نسبت دادن هر نوع اختلال خواب در فصل تابستان به گرمی مزاج و تلاش برای رفع آن با مصرف گسترده خوراکیها یا فرآوردههای موسوم به سرد است، در حالی که کیفیت خواب تحت تأثیر مجموعهای از عوامل از جمله دمای محیط، نظم خواب، تغذیه، مصرف کافئین، استرس و وضعیت سلامت فرد قرار دارد، بنابراین توصیهها درباره فصل گرم باید در چارچوب اصول معتبر و متناسب با شرایط هر فرد بررسی شود و نمیتوان یک نسخه واحد را برای همه افراد تجویز کرد.
خواب آرام در شبهای گرم تابستان بیش از آنکه به یک راهکار عجیب یا نسخه فوری نیاز داشته باشد، به رعایت مجموعهای از نکات ساده وابسته است. خنک نگه داشتن محیط خواب، انتخاب لباس و بستر مناسب، پرهیز از شام سنگین و داشتن ساعت خواب منظم، میتواند شرایط را برای استراحت بهتر فراهم کند.
در نگاه طب سنتی نیز توجه به شرایط فصل، مزاج و سبک زندگی، بخشی از تدابیر حفظ سلامت به شمار میرود. با این حال، توصیههای طب سنتی نباید به معنای تجویز خودسرانه داروها یا فرآوردههای گیاهی تعبیر شود، بهخصوص در مورد بیخوابی که ممکن است ریشه در عوامل مختلف جسمی یا روانی داشته باشد.
از سوی دیگر، هر توصیهای که با عنوان طب سنتی یا درمان گیاهی در فضای مجازی منتشر میشود، قابل اعتماد نیست و مصرف خودسرانه دمنوشها و عرقیات با هدف درمان اختلال خواب، بدون توجه به شرایط فرد و داروهای مصرفی او، میتواند نتیجهای برخلاف انتظار داشته باشد.
شاید برای خواب بهتر در روز و شبهای گرم تابستان، اولین قدم نه پیدا کردن یک نسخه معجزهآسا، بلکه کمی تغییر در عادتهای روزمره باشد و خواب خوب، حتی در گرمترین شبهای سال، از مراقبتهای ساده، اما مداوم شروع میشود. کد مطلب 995731
