نان، قوت غالب مردم ایران، روزانه بیش از ۴۰ درصد کالری مورد نیاز ایرانیان را تامین میکند و بهعنوان یک کالای راهبردی در صدر امنیت غذایی کشور قرار دارد. دولت ایران سالانه مبلغ قابلتوجهی را بهعنوان یارانه به زنجیره تولید آرد و نان اختصاص میدهد؛ رقمی که در سال جاری حدود ۵۰۰ همت برآورد شده است. با وجود این حجم عظیم هزینه، نظام فعلی پرداخت یارانه با چالشهای اساسی مواجه است که نهتنها به هدف اصلی خود یعنی تامین غذای ارزان و باکیفیت برای عموم مردم نرسیده، بلکه پیامدهای منفی اقتصادی، بهداشتی و اجتماعی متعددی به دنبال داشته است. این مقاله بهصورت نظاممند به تبیین این مشکلات پرداخته و در پایان، راهکار جایگزین را ارائه میدهد. ناعادلانه بودن یارانه؛ اختصاص به نانهای سنتی
نخستین و شاید بنیادیترین ایراد نظام کنونی، ناعادلانه بودن آن است. یارانه آرد عمدتا به نانهای سنتی (لواش، تافتون، بربری و سنگک) تعلق میگیرد، درحالیکه نانهای صنعتی که بخش قابلتوجهی از سبد مصرفی خانوارها را تشکیل میدهند، از این حمایت بیبهرهاند. این رویکرد به معنای تبعیض میان مصرفکنندگان بر اساس نوع نانی است که انتخاب میکنند، بدون توجه به نیاز واقعی یا دهک درآمدی آنها. حتی در این میان، نانهای سنتی مختلف نیز بهطور یکسان از یارانه بهرهمند نمیشوند و این نابرابری در نوع حمایت، خود بهتنهایی گویای ناکارآمدی نظام هدفگیری یارانههاست. دولت در حالی گندم را با قیمت حدود ۴۸,۵۰۰ تومان از کشاورزان خریداری میکند که آرد حاصل را با قیمتی نزدیک به هزار تومان در اختیار نانوایان قرار میدهد؛ این فاصله نجومی، زمینه انواع نابرابریها و سوءاستفادهها را فراهم میکند. ناکارآمدی و ایجاد رانت؛ توزیع نامناسب و قاچاق …
