نوذر شفیعی
نوذر شفیعی
عضویت رسمی ایران در سازمان همکاری شانگهای اگرچه به لحاظ نظری یک گام رو به جلو در دیپلماسی منطقه ای کشور به شمار می رود و پتانسیل های جدیدی را پیش روی تهران قرار می دهد، اما سنجش دستاوردهای عینی و ملموس آن در کوتاه مدت، نیازمند واقع بینی و تحلیل دقیق ساختار این سازمان و نسبت آن با چالش های بین المللی ایران است. پیوندی که بیش از دستاوردهای فوری اقتصادی، در قالب فرصت های بی بدیل سیاسی و رسانه ای خودنمایی می کند.
شخصا اعتقاد دارم که در کل عضویت ایران در سازمان همکاری شانگهای بسیار سودمند بوده است. این سودمندی از آن جهت است که به لحاظ تئوریک، عضویت مذکور قدرت جدیدی را به ایران می بخشد که می توان آن را «قدرت نهایی» نامید، قدرتی که جایگاه استراتژیک کشور را در هندسه جدید قدرت جهانی ارتقا می دهد. با این حال، اگر بپرسیم آیا این عضویت تاکنون دستاورد عینی و ملموسی برای کشور داشته است یا خیر، پاسخ تا حدودی ضعیف و نیازمند تامل است. برای تبیین این پاسخ ضعیف، می توان به چند دلیل عمده اشاره کرد:
۱)نخستین دلیل آن است که اساساً سازمان همکاری شانگهای یک سازمان نوظهور در عرصه تشکیلاتی جهان محسوب می شود که هنوز نتوانسته است هویت و جایگاه کامل خود را در عرصه بین المللی به طور کامل پیدا و تثبیت کند.
۲) دومین مساله به ساختار تصمیم گیری در این سازمان بازمی گردد، تصمیم گیری در شانگهای بر اساس اجماع است و از آنجا که برخی از کشورهای عضو، جهت گیری سیاست خارجی چندان مثبتی نسبت به جمهوری اسلامی ایران ندارند، ممکن است در روند همکاری های عملیاتی و سازنده سازمان با تهران کارشکنی کنند.
۳)دلیل سوم به فرآیندهای بروکراتیک و قانونی درون سازمانی مربوط است؛ پیوستن به این مجموعه مستلزم طی شدن یک فرآیند طولانی و پیچیده اداری و حقوقی است که این مراحل هنوز به درستی و به طور کامل توسط ایران طی نشده است. …
