این تغییر جهت، اگرچه ریشه در سیاستهای خصمانه آمریکا علیه ایران دارد، اما در عمل، پاکستان را به عنوان تنها گزینه عملی برای آسیای مرکزی به میدان آورده است. دو عامل اصلی، نگاه کشورهای آسیای مرکزی را به سمت پاکستان تغییر داده است:
۱. گزینه افغانستان: با وجود چالشهای امنیتی و سیاسی فراوان، نزدیکی جغرافیایی و امکان دسترسی به آبهای گرم از طریق خاک افغانستان، این مسیر را به راه حلی کوتاهمدت و در دسترستر تبدیل کرده است.
۲. کریدور اقتصادی چین - پاکستان (CPEC): با سرمایهگذاری بیش از ۴۶میلیارد دلاری چین، این کریدور به عنوان پروژهای «تغییر دهنده قواعد بازی» شناخته میشود. اتصال بندر گوادر به منطقه خودمختار سینکیانگ، مسیری زمینی-دریایی مطمئن برای تجارت و انتقال انرژی ایجاد کرده است. پاکستان با بازی دوگانه خود، همزمان از سرمایه چین و از روابط نزدیکتر با آمریکا بهره میبرد و اهرم فشار خود را افزایش میدهد. نزدیکتر شدن روابط پاکستان و چین در واکنش به تحرکات آمریکا، نشان از یک بازی راهبردی پیچیده دارد که در آن پاکستان از هر دو طرف منتفع میشود.
در حال حاضر، ایران تلاش میکند در تنگه هرمز جایگاه مسلط خود را حفظ کند، اما تقابل نظامی آمریکا با محاصره دریایی، عملا آسیای مرکزی را از دسترس ایران خارج کرده است. آنچه رقم خورده، نه ناشی از ناکارآمدی سیاست خارجی ایران که نتیجه طراحی آمریکا برای تغییر مسیرهای تجاری است. شواهد گویای این واقعیت است که حملات به بندر چابهار (که هند برای رقابت با گوادر در آن سرمایهگذاری کرده) و همچنین آقتکهخان در شهرستان آققلا که ایران را از مرز اینچهبرون به ترکمنستان و شبکه ریلی آسیای مرکزی متصل میکند، همگی در راستای تضعیف نقش ترانزیتی ایران طراحی شدهاند. این اقدامات، رقابت مسیرهای مبتنی بر ایران را با کریدور چین–پاکستان به شدت دشوارتر ساخته است. …
