به گزارش گروه اقتصادی خبرگزاری دانشجو، در دهههای اخیر، شاهد تغییرات شگرفی در آرایش قدرت جهانی بودهایم. جهان تکقطبی پس از جنگ سرد جای خود را به یک نظم چندقطبی داده است که در آن، قدرتهای نوظهور آسیایی نقش فزایندهای ایفا میکنند (Krasna, ۲۰۲۰).
در این میان، سازمان همکاری شانگهای (SCO) از یک پیمان امنیتی محدود به یک ائتلاف قدرتمند با ابعاد گسترده اقتصادی و سیاسی تکامل یافته است.
این سازمان، با دربرگرفتن بیش از نیمی از جمعیت جهان و سهم قابل توجهی از تولید ناخالص داخلی آن، به عنوان یک وزنه تعادل در برابر نهادهای غربی ظهور کرده است.
در این بستر تحولات ژئوپلیتیک، عضویت کامل و رسمی جمهوری اسلامی ایران در سازمان همکاری شانگهای در جولای ۲۰۲۳ یک گام استراتژیک و حیاتی در راستای سیاست خارجی «نگاه به شرق» این کشور محسوب میشود (ژوئن ۲۰۲۱).
از زمان خروج یکجانبه ایالات متحده از توافق هستهای (برجام) و اعمال مجدد تحریمهای فلجکننده، اقتصاد ایران با فشارهای شدید و بیسابقهای مواجه بوده است.
این تحریمها، دسترسی ایران به نظام مالی بینالمللی، بازارهای صادراتی و فناوریهای پیشرفته را به شدت محدود کردهاند (Djalili & kallner ۲۰۱۸). از همین رو، جستجو برای یافتن شرکای تجاری و اقتصادی جدید در شرق، به یک ضرورت راهبردی برای تهران تبدیل شده است.
این مقاله با توجه به شرایط فوق، به بررسی دقیق و همهجانبه تأثیرات اقتصادی عضویت ایران در SCO میپردازد. پرسش اصلی این است که عضویت در این سازمان تا چه حد میتواند به ایران در فائق آمدن بر چالشهای اقتصادی ناشی از تحریمها کمک کند؟ در پاسخ به این پرسش، مقاله حاضر به سه حوزه کلیدی تمرکز خواهد کرد: تجارت و همکاریهای اقتصادی، ترانزیت و انرژی، و سرمایهگذاری خارجی.
هدف از این تحلیل، ارائه یک ارزیابی واقعبینانه از پتانسیلها و چالشهای پیشرو، و ترسیم تصویری شفاف از آینده اقتصادی ایران در چارچوب جدید سازمان همکاری شانگهای است.
۲. تحلیل وضعیت اقتصادی ایران در بستر سازمان همکاری شانگهای
در دهههای اخیر، اقتصاد ایران در تلاقی دو نیروی متضاد قرار گرفته است: از یک سو، پتانسیلهای عظیم ناشی از منابع غنی طبیعی و موقعیت جغرافیایی استراتژیک، و از سوی دیگر، فشارهای فلجکننده ناشی از تحریمهای بینالمللی و چالشهای ساختاری داخلی. …
